Menu
example

Blijf bij mij03/10/2012


Je kunt haar inmiddels de relatiegoeroe van Vlaanderen noemen: seksuologe Rika Ponnet helpt, samen met haar echtgenoot en team, mensen aan een partner met het relatiebemiddelingsbureau Duet én ze zorgt er als therapeute en auteur voor dat relaties blijven lopen. Haar gloednieuwe boek (‘Blijf bij mij, hoe we in relaties strijden voor macht en intimiteit') geeft inzicht in de complexe wereld die relaties heet. Want waarom trekken tegenpolen elkaar aan, maar stoten ze elkaar vaak na een tijd ook weer af? Waarom kiezen veel mensen telkens voor een ‘foute' partner? En waarom gaan ruzies binnen je relatie altijd weer over hetzelfde? Het zijn maar een paar van de - heel herkenbare - vragen die Rika Ponnet aan de hand van praktijkvoorbeelden beantwoordt in haar boek.

Rika: "In 2006 schreef ik voor het eerst een boek en toen heb ik gezworen dat ik er nooit meer een zou schrijven. Het is écht wel stressy, en ik heb het eigenlijk al te druk. En kijk, nu doe ik het weer... (lacht). Ik doe het tóch, omdat ik denk dat veel mensen er iets aan kunnen hebben. Zo is het met het eerste boek ook gegaan. Toen ging het me vooral om het beeld, de misvattingen rond singles. Ik zag in mijn praktijk en bij Duet zoveel zoekende mensen die heel veel vragen hadden over de liefde. In die tijd had je de twee uitersten: de zielige single die alleen thuis op de bank zat, en de Sex and the City-single die helemaal happy was in haar eentje. Wie herkent zich nu in één van die twee? Ik wilde een eerlijker beeld schetsen. Net zoals ik in ‘Blijf bij mij' een eerlijker beeld wil schetsen over relaties."

Het is een relatieboek. Valt er dan nog iets nieuws vertellen op dat vlak?
"Ik ben niet de vrouw van tien tips en dertig weetjes - zoals er veel boeken zijn. Ik probeer geen pasklare oplossing te verkopen, want die ís er niet. Ik probeer wél om inzichten te bieden. En inzichten zijn vaak een - grote - eerste stap naar verandering. Dit boek is het resultaat van mijn zoektocht. Sinds mijn eerste boek ben ik zelf ook geëvolueerd natuurlijk. Toen al intrigeerde me heel erg de partnerkeuze die mensen maken."
 
Hoezo?
"Ik zag bij Duet dat mensen vaak telkens opnieuw dezelfde, ongelukkige keuzes maakten. Op een bewust niveau wisten ze goed genoeg wat een fijne partner is, maar ergens was er iets dat hen telkens opnieuw stuurde in de richting van een ongelukkige keuze. Alsof ze zo geprogrammeerd zijn. Later zag ik dan meer mensen die een relatie hadden beëindigd en heel erg op zoek waren naar een verklaring. We scheiden almaar vaker, relaties lopen vaker op de klippen. De verklaring die daar vaak voor wordt gegeven, is ‘de veranderende maatschappij'. Vroeger was scheiden niet alleen sociaal not done, maar ook praktisch en financieel ontzettend moeilijk. Daar kan ik voor een deel zéker in meegaan. Meer mensen scheiden omdat ze het kunnen. Maar dat kon toch niet het enige zijn? Ik ben me gaan verdiepen in wáár precies relaties mislopen. En eigenlijk zie je dan altijd dat het op de machtsstrijd binnen een relatie is."
 
Maar die machtsstrijd, die was er vroeger toch ook al?
"Natuurlijk, maar door onze veranderende maatschappij is er toch een wezenlijk verschil. Vroeger werd er misschien minder gescheiden, maar dat wil niet zeggen dat het allemaal gelukkig getrouwde mensen waren. Maar omdat weggaan geen optie was, had je ook een lagere verwachting van het huwelijk. Uiteindelijk hebben we onszelf de duvel aangedaan met het hele romantische liefdesideaal, de Hollywoodmythe. In films en liedjes gaat het altijd over de uitersten. De ideale liefde, de perfecte relatie. Niemand heeft zo'n relatie, maar er is wel een groep mensen die zich vragen gaat stellen bij hun relatie omdat die niet ‘zoals in de film' is."
 
Zijn we veeleisender geworden in relaties?
"We zijn meer een emo-maatschappij geworden. Alles wordt ‘gevoeld'. Ik ben geen pleitbezorger van het verstandshuwelijk. Er moet natuurlijk verliefdheid en aantrekkingskracht zijn. Maar je moet ook je verstand laten meespreken bij je partnerkeuze. Verliefdheid is de illusie van intimiteit. Echte intimiteit komt pas later, als je elkaars minder mooie kanten hebt gezien en nog altijd voor elkaar kiest. Als je in het begin van je relatie niet alleen voelt, maar ook nadenkt, bijvoorbeeld over jullie achtergrond en doelen in het leven, vermijd je veel problemen."
 
Zijn er nog meer veranderingen die een rol spelen?
"Man en vrouw komen meer op elkaars terreinen. Heel simpel gesteld zorgde vroeger de man voor het loon, de vrouw voor het huishouden. Nu doen mannen en vrouwen dat allebei. Daardoor moet je vaker overleggen en is er dus ook meer kans op een conflict. Nu is een machtsstrijd in principe geen probleem, die heb je in elke relatie. Het hoort bij het uitzoeken van wie je bent, wie de andere is en hoe jullie samen je relatie kunnen doen werken. De machtsstrijd heb je nodig om je plek binnen je relatie te vinden. Daarom zal je die strijd ook af en toe opnieuw krijgen. Daar is dus niets mis mee, alleen zie ik wel - sla er de echtscheidingscijfers maar op na - dat die machtsstrijd vaker verzandt of escaleert en een koppel uit elkaar gaat. In de zoektocht om dat te verklaren, kwam ik automatisch uit bij de rol die de persoonlijke achtergrond en geschiedenis spelen bij je partnerkeuze, én de theorie rond hechting."

En die is?
"Als mens leren we allemaal wat liefde is bij onze eerste zorgfiguren, meestal onze ouders. De manier waarop zij met ons hechting, emotionele binding tot stand brengen, de manier waarop zij voor ons zorgen, tegemoet komen aan onze noden en behoeftes, is de basis voor al onze latere relaties. Die hechtingsstijl komt nadien het sterkst tot uiting in onze liefdesrelaties, bij onze partnerkeuze. Daar herhaal je in grote mate de patronen die je thuis meegekregen hebt. Tenslotte geef je die hechtingsstijl weer door in de relatie met je kinderen, de derde, echt diepgaande binding in ons leven. Kijk je naar de manier waarop mensen in relaties gaan staan, wat hun gevoeligheden, tekorten en diepe verlangens zijn, dan heb je ook de sleutel tot de machtstrijd binnen relaties. Neem nu de vaak gehoorde klacht bij koppels dat een van hen te veel zaagt of de ander niet wil luisteren. Dat wordt dan al eens gezien als typisch vrouwelijk of mannelijk gedrag en dan volgen meestal tips in de zin van ‘spreek hem aan op het juiste moment'. Op een dieper niveau gaat het vaak over andere dingen. Zij heeft dan veel nood aan bevestiging, aan aandacht, hij juist aan tijd voor zichzelf, aan vrijheid. Hij ervaart haar nood aan het delen van emoties dan als verstikkend, zij ziet zijn nood aan ‘zijn ding doen' als haar afwijzen, haar niet graag zien. En zo trekt de machtstrijd zich op gang, met als inzet: hoe krijg ik de ander zo ver dat hij of zij tegemoet komt aan mijn diepste noden, aan de tekorten die ik vanuit mijn opvoeding heb ervaren. Zodra ik dat inzag, dat de machtstrijd er niet is omdat mensen verschillend zijn, maar omdat ze elk strijden om de liefde te krijgen zoals zij ze graag zouden willen, werd me enorm veel duidelijk."

"Telkens als er zich nu een paar aanbiedt met problemen of een single die maar niet begrijpt waarom het altijd fout gaat, maak ik een eenvoudige analyse. Is er sprake van een machtsonevenwicht en zo ja, bij wie in de relatie ligt dan de macht? Wat doet diegene die het minst macht heeft om toch een evenwicht tot stand te brengen? Voelt men zich in een koppel emotioneel veilig genoeg om zichzelf te zijn, zich te geven, zich kwetsbaar op te stellen? Kunnen we vanuit de hechtingsstijl van elkeen verklaren waarom ze deze strijd leveren? Door op die vragen een eerlijk en duidelijk antwoord te zoeken en te geven, probeer ik mensen inzichten aan te bieden in het hoe en waarom van hun problemen. Ik probeer met hen ook te kijken naar hoe ze het vroeger, bij hun ouders geleerd hebben, zonder te verwijten of te stigmatiseren. Velen ervaren het trouwens als een echte geruststelling te horen dat meer dan de helft van de populatie in mindere of meerdere mate met dezelfde problemen worstelt. Want dat is het cijfer: ongeveer 50% van de bevolking is niet veilig gehecht. Er werd op onvoldoende wijze tegemoet gekomen aan hun emotionele noden als kind, hun ouders waren niet beschikbaar, scheidden, hun moeder of vader overleed op jonge leeftijd of werd ernstig ziek...Kinderen leren dan de andere er niet altijd is als je hem nodig hebt of onvoldoende en ontwikkelen een strategie om daarmee om te gaan: ze gaan zich zeurderig gedrag, aanklampingsgedrag vertonen, zich laten opmerken, om zo alsnog de aandacht te verwerven die ze nodig hebben. Ze ontwikkelen een angstige hechtingsstijl. Of ze leren dat je maar best voor jezelf kan zorgen, je de ander niet kan vertrouwen en ontwikkelend zo een vermijdende hechtingsstijl. Die twee basisstijlen zijn er in veel gradaties en variaties, maar ze komen altijd terug. Ze kunnen omgebogen worden in de loop van ons leven, dankzij goede relatie-ervaringen of via therapie."
 
Het is dus niet hopeloos als je al zes relaties achter de rug hebt en weer single bent?
"Dat is het mooie. We groeien en evolueren elke dag. En door inzichten te krijgen kun je, door soms hele kleine dingen te veranderen, een heel groot verschil maken. Neem nu een vrouw die zaagt en een man die zich terugtrekt achter zijn computer omdat hij met rust wil gelaten worden. Ipv te zagen zou zij kunnen uiting geven aan wat ze werkelijk wil: even praten, horen dat hij er toch voor haar is, een beetje aandacht. Ze zou dat gewoon kunnen vragen. En hij zou kunnen aangeven dat hij er nu even geen zin in heeft, wat tijd nodig heeft om op adem te komen na zijn dagtaak. Maar straks maken we het even gezellig voor TV, als de kinderen naar bed zijn. Dat bedoel ik met kleine veranderingen in de omgang met je partner die veel teweeg kunnen brengen."
 

Kaderstuk 1:
Inzicht krijgen doe je zo:

1. ik raad mensen vaak aan om een kleine stamboom te maken van hun directe familie, ook die van hun partner; denk vooral goed na hoe de koppels in je familie eruit zien; wie is op wie gevallen? Hoe geven ze uiting aan liefde en betrokkenheid? Is er sprake van strijd? Bepaalde patronen? Kijk ook naar de partnerkeuze bij je zussen en broers. Zie je pararellen met je eigen verhaal?
2. Maak een analyse, zoals ik dat doe, van de strijd in jullie relatie. Wie doet wat en waarom? Wat zegt dit over jullie behoeftes en tekorten?
3. Ideaal is hierover met je partner te praten, jezelf te verklaren, je behoeftes en verlangens te duiden en hem te vragen hetzelfde te doen.
4. Lukt het niet om met hem dit gesprek te voeren, weet dan dat ook door gewoon je eigen gedrag wat bij te sturen je veel verandering in gang kan zetten. Verklaar jezelf, daarmee begint alles.


Kaderstuk 2:
Veilig gehecht, dat is...
...als je thuis een veilige hechting hebt ontwikkeld. Dat geldt voor ongeveer de helft van de mensen. Je werd door je ouders voldoende emotioneel ondersteund, zij waren in staat op voldoende wijze af te stemmen op je behoeftes, je leerde dat conflicten normaal zijn en niet betekenen dat de ander je niet meer graag ziet, je leerde voor je behoeftes op te komen, je bent in staat om hulp te vragen voor de dingen die moeilijk zijn, maar je bent ook voldoende zelfstandig om voor jezelf te zorgen. Je investeert in je leven veel energie en tijd in de kwaliteit van je relaties en hebt daardoor ook voldoende energie om jezelf te ontplooien. In je hoofd is er meestal rust. Doordat je je veilig en geborgen voelde ontwikkelde je een positief-realistisch zelfbeeld én een positief-realistisch beeld van anderen.

Niet veilig gehecht, dat is...
...de andere helft van de mensen. Als je een thuissituatie hebt gehad waarbij je ouders niet voldoende op jouw behoeftes konden inspelen. Dat kan bijvoorbeeld komen door een afwezige ouder, een scheiding, een traumatische ervaring of een thuissituatie met veel ruzie. Daar kun je op twee manieren op reageren: door je angstig en opeisend te gaan gedragen, veel aandacht te vragen (de dramaqueen) of door je op jezelf terug te plooien (de vermijder). Die houding neem je dan mee naar je volwassen (relatie)leven...

De dramaqueen: je reageert angstig op een situatie en gaat je min of meer kinderachtig gedragen. Bijvoorbeeld door op een overmatige manier de aandacht op jezelf te vestigen, anderen te claimen, je te afhankelijk op te stellen. Doordat je zoveel energie stopt in het zoeken naar aandacht en bevestiging, naar verbondenheid, gaat er te weinig energie naar de ontplooiing van je werkelijke verlangens, naar het ontwikkelen van autonomie.
 
De vermijder: als vermijder redeneer je: ‘Er wordt niet aan mijn behoeftes tegemoet gekomen, ik kan anderen dus niet vertrouwen en kan dus alleen maar voor mezelf zorgen.' In tegenstelling tot de dramaqueen steek je juist heel veel energie in je autonomie ('Ik moet voor mezelf kunnen zorgen!') waardoor je te weinig energie kunt stoppen in verbondenheid met anderen, in het tot stand brengen en in stand houden van intimiteit.

De dramaqueen komt in de problemen omdat ze te afhankelijk in relaties staat, de vermijder omdat ze zich te weinig kan engageren. Op die manier bewerkstelligen beiden wat ze het meest vrezen: door haar aanklamperig gedrag zorgt de dramaqueen ervoor dat haar partner zich verstikt voelt en de benen neemt. De vermijder doet er zelf alles aan om de relatie te saboteren, de partner de devalueren en zo een relatiebreuk te bewerkstelligen.
 
Dramaqueen of Vermijder for life?
Ook als volwassene kun je nog van hechtingsstijl veranderen, onder andere onder invloed van je partner. Als je bijvoorbeeld een relatie krijgt met een veilig gehecht type, kan dat helend werken. Dit komt doordat je partner het goede voorbeeld geeft en als het ware aan ‘ouderlijke nazorg' doet. Omgekeerd kan het ook dat een veilig gehecht type onder invloed van een partner evolueert naar een niet veilig gehecht type.


Kaderstuk 3:
Hoe inzicht je kan helpen in de machtsstrijd
Ruzie maken in een relatie is normaal, nodig zelfs. Het is een vorm van intimiteit. Maar je moet leren ruzie te maken, zodat een pittige discussie je dichter bij elkaar brengt in plaats van elkaar doet wegdrijven. Ben je niet veilig gehecht, dan zal dat je meer moeite kosten dan dat je veilig gehecht bent. Je merkt dat er bij een ruzie onder- of overgereageerd wordt, waardoor de machtsstrijd escaleert. Vanuit de hechtingstheorie kun je veel beter werken aan die. Het helpt je de dingen juister te interpreteren. Als jouw partner bijvoorbeeld wegloopt bij een ruzie en jij weet dat hij een 'vermijder' is, dan wéét je ook dat het niet persoonlijk is, dat hij je niet afwijst, maar dat hij op zijn manier omgaat met de situatie. Zodat je, als hij weer terug is, op een minder gekwetste manier met hem kunt praten over wat er gebeurde.

Het is eigenlijk heel simpel...
Als vermijder moet je vooral relatiebevorderende dingen doen, tegen je gevoel, je verlangen naar autonomie ingaan. Probeer op momenten dat je verlangen om te vluchten de kop opsteekt, jezelf te verklaren. Als dramaqueen voel je je vaak overspoeld door emoties, heb je de neiging te piekeren, jezelf en je relatie in vraag te stellen. Besef dat twijfelen deel is van wie je bent en niet noodzakelijk betekent dat je relatie niet goed zit. Probeer tijdens of na emotionele momenten, scènes jezelf te verklaren. Voor beiden geldt: hoe beter je partner snapt hoe jij voelt, hoe jij functioneert, hoe makkelijker hij of zij daarmee omkan. Dé sleutel is communicatie. Praten is heel belangrijk in elke relatie, maar nog veel belangrijker in een relatie van niet veilig gehechten.
 
Noot: De tekst verscheen al in maart, net voor de eerste geplande datum van uitgave. Het boek kwam er uiteindelijk een paar maanden later, maar het interview staat nog altijd overeind.

Dit artikel gaat over: Blijf bij mij, machtsstrijd, relatiebemiddelingsbureau Duet, macht en intimiteit, relatieboek, partnerkeuze, hechtingsstijl, veilig gehecht, onveilig gehecht, hechtingstheorie, verlatingsangst, bindingsangst.
→ Terug naar overzicht

Rika Ponnet op Facebook

like

Lezingen

Rika Ponnet verzorgt regelmatig lezingen en presentaties binnen het brede vakdomein van de liefde. Op zoek naar een originele en boeiende spreker voor je organisatie?

Boek haar nu