Menu
example

Gescheiden. Wat nu?12/04/2012


Pijnlijke breuklijn
Wie nu huwt heeft meer dan 50% kans om ooit te scheiden. Er spreekt een ongelofelijke banaliteit uit dat getal. Het overkomt de meesten onder ons en dus lijkt het minder erg. Toch ervaar ik als relatiebemiddelaar nog dagelijks dat het verdriet, de pijn, de moeilijkheid van geen enkele echtscheiding onderschat kan en mag worden. Het blijft voor elkeen die het meemaakt en er mee te maken krijgt, van de partners zelf over de kinderen tot de grootouders, een bijzonder pijnlijke breuklijn in het leven. Niemand moet dat verdriet, die pijn minimaliseren of relativeren.

Opstaan na de val
Toch is een echtscheiding ook niet alleen een einde, een afsluiten. De breuk zorgt ervoor dat je afscheid neemt van een stuk en met je eigen stuk verder gaat, een nieuwe start neemt. Heel vaak betekent dit vandaag de dag ook, opnieuw verliefd worden, een nieuwe relatie beginnen, vaak ook nog samenwonen of zelfs hertrouwen. Dit is geen pad dat enkel over rozen gaat, zoals velen ervaren. Herbeginnen is moeilijker dan beginnen, wordt wel eens gezegd en daar zit uiteraard een bron van waarheid in. Je staat immers al wat verder in het leven, kent jezelf, je beperkingen en sterktes beter. Er zijn vaak al een aantal dingen ingevuld: carrières die gemaakt zijn, kinderen die geboren zijn, huizen die er staan. Doelen en dus ook verbondenheid tot stand brengen, blijkt vaak een grote uitdaging voor die nieuwe relaties. Wie opnieuw begint en op zoek gaat naar tips, zal daar weinig moeite moeten voor doen. Online adviezen, boeken allerhande, vrienden en vriendinnen, ze weten je allemaal te vertellen hoe je het moet aanpakken om opnieuw gelukkig te worden. Het belangrijkste is te beseffen dat elkeen vooral zijn of haar eigen weg moet gaan. Wat voor de één werkt, doet dat helemaal niet voor de ander. Ook belangrijk om weten is dat bepaalde fases voorkomen bij de één en niet bij de ander of in een heel andere volgorde. Vanuit die richtlijn waag ik toch mijn poging om het proces van opstaan na de val, van opnieuw beginnen te omschrijven en begeleiden. Ik doe dit in 3 delen: ‘verwerken', ‘inzicht', en ‘opnieuw op weg'. Beschouw dit alles dus niet als regels of ‘de' waarheid, maar als richtlijnen, als mogelijke bouwstenen voor jouw nieuwe leven.

Verwerken
Eigen aandeel
Het meest gehoorde advies na een echtscheiding is ongetwijfeld: zorg dat je je relatie verwerkt hebt. Op zich is dit uiteraard een goed advies: bouw aan een nieuwe relatie als de vorige een plaats heeft gekregen. Maar wat betekent dit in de praktijk? Hoe voelt dit aan, ‘klaar zijn voor een nieuwe relatie'? In het ideale scenario ligt je vorige relatie al een beetje achter je in de tijd: je kunt op een genuanceerde manier naar je relatie en ex-partner kijken. Maar ook: je hebt inzicht in je eigen aandeel in het verloop van de relatie, je hebt een tijdje alleen geleefd. Want ook dat hoor je vaak: je kan maar gelukkig met twee zijn als je dat ook alleen bent. Alleen: dit is de definitie die van toepassing is voor een bepaalde groep mensen. Zij volgen dan ook vaak deze methode en begrijpen maar niet hoe anderen zo snel opnieuw van start kunnen gaan. Zij behoren tot de groep van wat men binnen de leer van de hechtingsstijlen vermijdende types noemt.
Hilde: 'ik ben intussen al drie jaar alleen en heb die tijd echt nodig gehad om mijn scheiding te verwerken. Juist na de breuk had ik helemaal geen zin om op stap te gaan, laat staan een man te leren kennen. Nu sta ik er wel voor open, maar lukt het maar niet. Mijn vriendin die rond dezelfde periode gescheiden is, leerde nog geen maand later een andere man kennen, waarmee ze intussen is gaan samenwonen. Ik ken nog zo een aantal mannen en vrouwen en begrijp maar niet hoe ze het doen, zo snel na een breuk in een andere relatie stappen.'
Hilde past vanuit haar vermijdende hechtingsstijl de vlucht naar binnen toe. Mensen met een vermijdende hechtingsstijl hebben bij het aangaan en afsluiten van een relatie vaak veel tijd nodig. Wie in dit geval is, heeft de neiging zich terug te trekken uit het leven, zijn wonden op zijn eentje te likken, er met weinig mensen over te praten. Ook het vluchten in activiteiten allerhande is een gekend fenomeen: extreem gaan werken of sporten, zich aansluiten bij tal van verenigingen, zich opgeven voor vrijwilligerswerk...Het zijn strategieën die er voor zorgen dat het gevoel van onmacht, van kwetsbaar zijn, kan omgezet worden in een gevoel van controle. Destructief-vermijdend gedrag is de vlucht in alcohol of middelenmisbruik.


Gevoel van zelfwaarde
Een tweede manier van zich hechten kan als angstig omschreven worden. Hebben we een angstige kant, dan stappen we sneller in een relatie, omdat we niet graag alleen zijn. We doen dan ook meer ‘toegevingen' bij het maken van onze keuze van een nieuwe levenspartner. Vaak hebben mensen met een angstige hechtingsstijl na een scheiding de neiging heel krampachtig de nabijheid van anderen op te zoeken. Er zijn veel losse contacten, ze gaan vaak uit, niet omdat ze het graag doen, maar als een manier om met hun onrust om te gaan. Sommigen trekken opnieuw in bij ouders of zoeken contact met vroegere partners. Facebook en aanverwanten zijn daarvoor nu het ideale middel. Men zoekt de nabijheid van anderen om het gevoel van zelfwaarde te behouden, zich te handhaven. De ‘goedkeuring' van anderen ervaart men als broodnodig. De vlucht naar de ander kan je dit noemen.
Martin: 'Ik weet van mezelf dat ik het moeilijk heb met alleen zijn. Het voelt voor mij heel slecht aan en ik zal er dan ook alles aan doen om het niet te zijn. Zit ik zo een avond wel eens thuis, dan ben ik eigenlijk de hele tijd aan het bellen, om toch maar het gevoel van gezelschap te hebben. Ik ben dan ook meestal niet lang alleen, doe er veel aan om een nieuwe relatie te hebben. Ik zit op verschillende datingsites, maak veel afspraakjes in de hoop snel iemand te vinden.'

Tegen je weerstand ingaan
Een aantal van die snelle beslissers zijn zeker in staat om hun keuze te bestendigen en een duurzame relatie uit te bouwen. Bij een aantal lukt dat niet, gewoon omdat er teveel bagage is uit een vorige relatie. ‘Zorg dat je je vorige relatie voldoende verwerkt hebt, neem je tijd', is dus vooral een advies dat nuttig is voor de ‘snelle beslissers' die alleen zijn als iets heel beangstigends ervaren. Hoe je dit praktisch gezien aanpakt? Tegen je weerstand, je angst ingaan is de boodschap, hoe moeilijk dit ook lijkt. ‘Weglopen' is immers meestal een garantie op opnieuw een slechte keuze. Probeer eens een avond, weekend echt alleen te zijn. Wat is het ergste dat je kan overkomen? Je zielig voelen? Alleen op de bank zitten? Door af en toe bewust alleen te zijn, niet weg te vluchten van het slechte gevoel dat dan de kop opsteekt, ervaar je ook dat je best in staat bent zo een slecht gevoel uit te zitten. Dit bezorgt je een gevoel van kracht, brengt een grotere rust met zich mee. Wie dus vlucht naar de ander, moet opnieuw, of misschien voor het eerst, de weg naar zichzelf zoeken.

Rouwarbeid
De vermijder, de vluchter naar binnen, zal op termijn zijn weerstand voor kwetsbaarheid en afhankelijkheid opnieuw moeten overwinnen. Daar is het advies ingaan tegen het veiligheidsmechanisme ‘ik kan het allemaal alleen, ik heb niemand nodig'. Je terug echt openstellen voor een volwaardig contact met de ander zal hier de uitdaging zijn. Wat is het ergste wat je kan overkomen? Dat ook dit contact uiteindelijk tot niets leidt? Dat je gekwetst wordt? Dat je dit overleeft weet je onderhand.
Moeilijk allemaal? Uiteraard. In verwerken zit het woord ‘werken'. Verwerken is een vorm van rouwarbeid: dit vraagt naast tijd, moeite en energie enig doorzettingsvermogen.

Overzetboot
Is een relatie in deze fase sowieso uit den boze?
Uiteraard niet. Voor een aantal mensen maakt het deel uit van hun verwerkingsproces. Bij de vermijders komt het zelden voor, bij de angstigen de hele tijd. Heel vaak zie je dat relaties kort na een echtscheiding tussenrelaties zijn. Men noemt een partner in een tussenrelatie ook wel eens een overzetboot: iemand die je van de ene relatie naar de andere brengt, vaak compenseert wat er in de vorige relatie fout ging.
Noor: 'Ik ben direct na mijn scheiding verliefd geworden op de papa van een van de kindjes die bij mijn zoon in de klas zit. Hij was al een tijdje gescheiden, was erg empathisch, kon luisteren en we deden vaak aan sport, ook samen met de kinderen. Allemaal dingen die ik in mijn huwelijk had gemist. Maar na een tijdje voelde het niet goed meer aan. Zijn inlevingsvermogen en zachte aard gingen op mijn zenuwen werken en het samen doen van dingen werd een ‘moeten'. Ik voelde me gevangen en beperkt en heb er een einde aan gemaakt, iets waarmee hij het erg moeilijk had. ‘Ik had hem gebruikt', waren zijn woorden.'
Op het eerste gezicht haalt de overzetboot zelf weinig uit zo een relatie. Wie wil er nu immers alleen maar dienen om de scherven op te rapen, de pot te lijmen en dan door te geven aan een ander? Wie al vaker overzetboot was, moet daar echter bij stilstaan. Ook daaruit spreekt vaak een vorm van vermijding. Je binden aan iemand die in essentie niet klaar is voor een relatie (er niet ten volle wil voor gaan of juist overmatig een beroep doet op jouw zorgende capaciteiten) zegt ook iets over jouw angst voor een volwaardig engagement.

Inzicht
Nieuwe start
Ben je opnieuw voorzichtig klaar voor een nieuwe start, dan voel je pas echt hoe kwetsbaar zo een scheiding je gemaakt heeft. Vaak willen mensen een tweede keer dan ook ten allen prijs vermijden.
Wat is nu een goede indicatie van ‘ik heb mijn scheiding verwerkt'?
Je bent gestopt met vluchten in activiteiten, naar anderen, in je verdriet. Je kan rustig zijn met jezelf. Je kan opnieuw echt genieten, in het hier en nu. Je bent opnieuw beschikbaar voor vrienden, in de zin van geven en nemen. Je bent minder dan de helft van je emotionele tijd, in je hoofd en hart bezig met je verleden.
Ben ik dan klaar voor een nieuwe relatie? Ja en neen. Als een belangrijk onderdeel in het verwerkingsproces zie ik toch het leerelement, het verwerven van inzicht. Zo merk ik in mijn praktijk dat wie een zicht heeft op het hoe en waarom, op het eigen aandeel, of beter nog, bereid is daarnaar te kijken, een veel grotere kans maakt op een nieuwe en passende relatie.
Belangrijk in het leerproces is het verschuiven van de kijk op het aandeel van de ander naar het eigen aandeel in de gebroken relatie. In essentie is elkeen zijn aandeel trouwens even groot. Nam je immers ooit bij de start niet allebei de beslissing om voor de ander te kiezen? Bestaat er dan niet zoiets als de foute man of vrouw? Natuurlijk, maar veel belangrijker dan een analyse van die foute partner is de vraag: waarom val ik op dit type man/vrouw? Wat zegt dat over mijn noden en behoeftes?

Eigen levensgeschiedenis
Om hierop een goed zicht te krijgen is het interessant je eigen levensgeschiedenis aan de hand van een stamboom uit te schrijven. Wie zijn je ouders, broers, zussen, grootouders, tantes en ooms, neven en nichten en hoe ziet hun partnerkeuze eruit? Wat heb je van je ouders of eerste zorgfiguren geleerd over de liefde, het andere geslacht? Wat waren de waarden en normen die je meekreeg van thuis? Op welke manier sprak je moeder/vader over het andere geslacht? Zo hebben vermijders vaak te horen gekregen dat flink zijn en zelfstandig zijn, je plan trekken belangrijk is. De onderliggende boodschap is dan: je kan niet op de ander vertrouwen voor die dingen, het resultaat een partnerkeuze waarbij intimiteit en verbondenheid moeilijk tot stand komen wegens ‘onveilig'. Angstigen kregen dan weer de boodschap ‘alleen kan je het niet, jij hebt mij nodig' of ‘Pas op voor de wereld'. De onderliggende boodschap is dan ‘je bent te zwak, te dom, te fragiel om voor jezelf te zorgen of vertrouw jezelf niet bij het inschatten van anderen.' Het resultaat is een partnerkeuze waarin afhankelijkheid, kinderlijke behoeftes, jaloezie een prominente rol spelen.
Vanuit onze hechtingsstijl, aangeleerd in onze kindertijd, kiezen we dus onze partner. Het is dus eigenlijk het kind in ons, met zijn of haar kinderlijke angsten en behoeftes, dat onze partnerkeuze stuurt. Gek genoeg zie je dat vermijders en angstigen vaak op elkaar vallen, terwijl ze heel tegengesteld lijken. De nood aan zorg van de ene is dan het levensproject van de andere. Hij geeft de andere als zorgverlener, als sterke rots in de branding, het gevoel van controle en zekerheid. Maar ook: wie angstig is, speelt in het verleidingsproces vaak ‘hard to get' uit angst gekwetst te worden. Dit zorgt bij de vermijder voor een beeld van ‘dit is een onafhankelijke man/vrouw'. Zodra de angstige zich voldoende veilig voelt bij de vermijder, komt de ware, afhankelijke aard boven, wat de vermijder in een aantal gevallen erg doet schrikken. Hij/zij gaat dan lopen wegens te verstikkend.

Duurzame hechting
Een bepaalde groep van mensen heeft een hechtingsstijl die zowel angstig als vermijdend is. Zij hebben veel last van gevoelens van eenzaamheid als alleenstaande, willen graag een relatie, maar zodra die tot stand komt, saboteren ze die. (De pathologische overspelplegers, de relaties waarin heel sterk een patroon van aantrekken en afstoten primeert, waarin periodes van intense liefde en nabijheid volgen op periodes van zware conflicten; relaties met veel passie).
Is er dan niemand veilig gehecht? Uiteraard wel. De grootste groep van mensen is in staat om binnen zijn of haar hechtingsstijl in een lange relatie te gaan staan. Iedereen heeft angstige of vermijdende elementen in zijn of haar hechtingsstijl, maar die staan een duurzame hechting zeker niet altijd in de weg. Wie te sterk vermijdt of te weinig zijn angsten controleert, heeft vaker een afwezig, turbulent of weinig stabiel liefdesleven.

Zelftroostend vermogen
Voldoende rustig bij jezelf kunnen zijn, ook in moeilijke tijden (voor wie angstig gehecht is) of in diezelfde moeilijke tijden voldoende een beroep kunnen doen op anderen (voor wie vermijdt), daar gaat het dus eigenlijk om. Een andere manier om het te bekijken is via het begrip ‘zelftroostend vermogen'.
Baby's zijn voor troost en comfort aangewezen op hun zorgverleners. Veilig gehecht opgroeien betekent: voldoende aangeleerd krijgen hoe je bij de anderen troost kan krijgen, maar ook hoe je jezelf kan troosten. Te weinig van dit vermogen ontwikkelen, zorgt ervoor dat je voor je welbevinden te veel een beroep moet doen op je partner. (veel beslag leggen op de ander, controlerend zijn, verwachten dat hij of zij er altijd is). Te veel van dit vermogen ontwikkelen, is een rem bij het tot stand komen van verbondenheid. Door de ander het gevoel te geven dat je niemand nodig hebt om je goed te voelen, maak je die andere onzeker. Simpel gezegd: jezelf kunnen troosten, anderen kunnen troosten én troost kunnen vragen en toelaten, daar draait het allemaal om in de liefde.

Opnieuw op weg
De partner die bij me past
Je openstellen voor een relatie, voor een engagement én daarin slagen over een langere periode heeft alles met ontvankelijkheid te maken. Idealiter is men vrij van frustraties of van te grote noden, gebruikt men bijgevolg de nieuwe partner niet om een deel van het opruimwerk van het verleden mee te realiseren. In de praktijk gebeurt dit meestal wel. Een verleden verwerken betekent immers nooit: alles een plaats kunnen geven of loslaten. Hoe goed we bepaalde dingen ook denken te verwerken, toch dragen we altijd de sporen mee van onze vroegere ervaringen. Dat hoeft geen probleem te zijn. Mannen en vrouwen met levenservaring zijn doorgaans voorzichtiger in het aangaan van nieuwe relaties, minder impulsief, rationeler in hun inschatting van het potentieel. In de goede zin betekent dit dat maturiteit en ervaring je behoeden voor al te energieslopende, pijnlijke ervaringen. In de slechte zin betekent het dat vroegere ervaringen een rem zijn op je keuzes nu. Echte ontvankelijkheid, het kunnen openstaan voor de ander vanuit de levenslessen die we kregen en met de zelfkennis die we hebben, heeft dus veel met maturiteit te maken. Het betekent ook dicht blijven bij datgene wat goed is voor ons, bij wat onze echte verlangens van het leven zijn, omdat we vanuit zo een keuze ook in staat zullen zijn om de ander gelukkig te maken. Vanuit deze optiek is de juiste partner de partner die bij me past, niet de partner die tegemoet komt aan mijn kinderlijke fantasieën of immatuur ego(genre ‘ik moet er kunnen naar opkijken', ‘ik moet me veilig voelen bij hem', ‘ze moet veel jonger zijn', ‘ik val voor zuiderse schoonheden', ‘ik hou van dominante vrouwen').

Datingmoeheid
Er zijn nog nooit zoveel singles geweest als vandaag de dag en toch ervaren veel mensen paradoxaal genoeg dat het nog nooit zo moeilijk is geweest om ze tegen te komen. Vanuit die logica ontstonden veel ‘alternatieve' kanalen, relatiebemiddelingsbureaus en activiteitenclubs. De laatste tien jaar namen vooral online systemen een hoge vlucht. Het aantal datingsites groeit dagelijks. Het lijkt dan ook een makkie om binnen die ruime keuze van mogelijkheden je gading te vinden. Toch is dit zeker niet het volledige verhaal. Een overweldigend aanbod maakt kiezen vaak moeilijk. Meer en meer mensen geven aan zich wat verloren te voelen, het vermoeiend te vinden uit de veelheid van profielen een keuze te maken, ervaren veel systemen als oppervlakkig, hebben ook vaak contact met mensen die helemaal niet gemotiveerd zijn voor een vaste relatie of zelfs niet vrij zij. Een kritische en voorzichtige aanpak is dus zeker geboden. Beperk jezelf tot een tweetal systemen en bekijk daarbinnen een tijdje je mogelijkheden. In het rond daten is geen goed idee. Meer mensen zien is niet noodzakelijk sneller succes boeken, integendeel. Te veel mensen zien, leidt tot datingmoeheid. Je kan je niet langer op een frisse, open manier naar een ontmoeting begeven. Je wordt selectief op de verkeerde manier, catalogeert mensen aan de hand van een aantal oppervlakkigheden om jezelf de investeringsenergie van een contact te besparen (een boekhouder zal wel saai zijn, Zij heeft een hond en daar hou ik niet van...). Er ontstaat door teveel contacten ook een soort van verruwing, verschraling van de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Er wordt afgewezen dat het een lieve lust is en zeker niet altijd op de meest fijne manier.

Wat hou je het best in het achterhoofd?
1. kies voor een ontmoetingssysteem dat jou ligt, maar blijf je ook openstellen voor de contacten die mensen uit je directe omgeving kunnen aanbrengen; maak je vrienden en kennissen ook duidelijk dat je graag een relatie wilt en je dus openstaat voor suggesties van hun kant;
2. gun jezelf tijd, stel je geen doelen (met kerst wil ik met iemand onder de boom zitten, mijn vakantie moet er eentje met twee zijn dit jaar);
3. zorg voor jezelf, besteed aandacht aan je voorkomen en uiterlijk, investeer in leuke, passende kleding, bril, kapper,...Uiterlijk doet er wel degelijk toe;
4. stop met roken; dit is echt afknapper nummer één geworden;
5. geniet van elke ontmoeting; je leert iemand kennen en of dit je partner wordt of niet, maak er voor jezelf en de ander een leuk moment van;
6. communiceer eerlijk en authentiek; aantrekkelijkheid zit hem vaak in het tonen van kwetsbaarheid, in het tonen van jezelf; dat betekent niet: een hele avond zitten zeuren over alles wat er in je leven al fout is gegaan, wat anderen je zoal aandoen. Het betekent wel: jezelf tonen met je sterktes en zwaktes, geen maskers dragen;
7. ga niet rekenen, stel je niet gierig op; een etentje in Hof van Cleve moet zeker niet, maar een hele avond op een watertje waarbij elk zijn aandeel betaalt is er helemaal over;
8. humor is een sleutelelement in elk contact; wie de ander kan doen lachen, een goed gevoel bezorgt wordt als aantrekkelijk ervaren.

Evenwaardige leefvormen
Last but not least: Rome werd niet in één dag gebouwd, ook je nieuwe leven zal er niet zomaar staan. Vaak merk ik dat mensen toch een bepaald traject afleggen na een scheiding. De nieuwe liefde biedt zich soms direct aan, maar vaker zijn er een aantal nieuwe liefdes alvorens ‘de juiste' gewaardeerd wordt. Misschien zal de uitkomst zijn dat je alleen verder moet of wil. De relatiemarkt zit nu eenmaal niet ‘ideaal' in elkaar en niet iedereen vindt een geschikte levenspartner. Maar ook: door zich opnieuw op het liefdespad te begeven ervaart een deel van de singles dat ze single willen blijven, het niet meer kunnen opbrengen te investeren in een engagement, rekening te moeten houden met een ander, hun verworven vrijheden te moeten afgeven. Het betekent ook dat we als maatschappij meer en meer moeten gaan leven met het idee dat er koppels zijn, in alle variaties en kleuren, én singles en dat dit veel naast elkaar bestaande en evenwaardige leefvormen zijn.

Leestips:
Voor wie nog niet heeft beslist om weg te gaan, maar sterk met het idee worstelt is het boek ‘Scheiden of blijven' van Mira Kirschenbaum een absolute aanrader. Wie toch de stap zet en na het verwerkingsproces terug een relatie wenst, kan veel halen uit mijn boek ‘Mijn leven als koppelaarster' (Standaard uitgeverij, 2006). Wil je meer weten over je hechtingsstijl dan is Omgaan met hechtingsproblemen van Pieternel Dijkstra een vlot leesbare opstap.
 


Dit artikel gaat over: relatiebemiddeling, echtscheiding, hechtingsstijl, vermijdend type, angstige hechtingsstijl, datingsites, bewust alleen zijn, verwerken, verwerkingsproces, relatiebemiddelingsbureaus, relatiemarkt, .
→ Terug naar overzicht

Rika Ponnet op Facebook

like

Lezingen

Rika Ponnet verzorgt regelmatig lezingen en presentaties binnen het brede vakdomein van de liefde. Op zoek naar een originele en boeiende spreker voor je organisatie?

Boek haar nu