Menu
example

Ik ben zo eenzaam met jou11/04/2018


Soms zie je ze zitten in een restaurant: een man en een vrouw, die elkaar duidelijk al heel lang kennen. Zwijgend eten ze hun bord leeg. 'Getrouwd,' denk je dan. 'Al een hele tijd waarschijnlijk. Ze hebben elkaar niets meer te vertellen.' Eenzaamheid binnen een relatie, Anne Davis (Feeling) legt dit thema voor aan Rika Ponnet.

Soms zie je ze zitten in een restaurant: een man en een vrouw, die elkaar duidelijk al heel lang kennen. Zwijgend eten ze hun bord leeg. 'Getrouwd,' denk je dan. 'Al een hele tijd waarschijnlijk. Ze hebben elkaar niets meer te vertellen.' Natuurlijk hoeft dat niet waar te zijn. Misschien kennen ze elkaar zo goed dat ze geen ondertitels nodig hebben. Hij weet dat ze geniet van haar vis, dat ziet hij aan haar ogen. En zij hoeft niet te vragen wat hij van zijn biefstuk vindt, want biefstuk is zijn lievelingskostje en deze is botermals. Ze hebben het woordeloos prima samen. Maar er zijn ook andere stellen. Stellen die elkaar écht niets meer te melden hebben, niet met woorden en niet met hun ogen.

"Elke ochtend word ik wakker en ik kijk naar de man die naast me ligt, en ik denk: 'Ik ken jou niet meer', " zegt Ellen. "Ooit was hij mijn maatje, nu is hij de man met wie ik getrouwd ben, en een vreemde. Hij staat op, en vraagt of ik goed geslapen heb, maar naar het antwoord luistert hij niet. We ontbijten en de stilte tussen ons is drukkend. We hebben elkaar niets meer te zeggen en ik denk: we zijn veroordeeld tot een levenslang niet ongelukkig huwelijk."
Ellen is 6 jaar getrouwd, en zij en haar man hebben niets tegen elkaar. Ze hebben alleen niets meer mét elkaar. Wat in feite nog eenzamer aanvoelt.

Als de verbondenheid verdwenen is
Therapeute Rika Ponnet ziet het vaak: "Eenzaamheid is het centrale probleem bij koppels die op consult komen, of bij mensen die uit elkaar zijn gegaan. Eenzaamheid is je niet verbonden voelen met de ander, gebrek aan echte intimiteit, naast elkaar leven. Soms hebben mensen die verbondenheid gekend en die is ondergesneeuwd, of ze zijn onderweg door kinderen of carrière uit elkaar gegroeid. Er zijn ook relaties waarin de echte intimiteit er nooit geweest is omdat mensen die uit de weg zijn gegaan. Dat zijn de mensen die altijd maar plannen moeten maken, of die altijd met vrienden op reis gaan, omdat het te confronterend is om te beseffen dat ze elkaar niets meer te vertellen hebben als het niet gaat over werk, vrienden of kinderen."

Claudia, 21 jaar samen met Martin: "Plannen en projecten vormden in feite de lijm waarmee onze relatie aan elkaar hing. We hadden altijd wel iets om samen naartoe te werken. De verloving, de bruiloft. Een jaar lang hebben we daar samen aan gepland, en we genoten - zo'n goed team vond je niet vaak. Toen het huis, dat we samen opknapten. Keukens uitslopen, de rommelmarkten af naar vondsten die helemaal wij waren: uniek dus. Wij waren immers zo'n stel waar iedereen jaloers op was, altijd bezig, altijd boordevol ideeën. Het volgende plan was: kinderen krijgen. En kijk, dat lukte niet, al waren we nog zo'n goed team. Drie IVF-pogingen, alle drie mislukt. Eiceldonatie, en even de hoop toen ik zwanger was. Ook mislukt. Uiteindelijk moesten we het opgeven, en het werd steeds moeilijker om plannen te bedenken. Een jaar in het buitenland gaan wonen? Niet praktisch. Een kind adopteren? We waren intussen te oud. Opeens beseffen we dat we weinig gemeen hebben als er geen plan is. We groeien steeds verder uit elkaar. We gaan naar ons werk en komen thuis. Ik lees, hij kijkt televisie. Hij golft, ik heb mijn vriendinnen. Samen hebben we niks. Behalve een mooi huis."

Rika Ponnet: "Op een bepaald moment ben je uitgepland, en dan loop je vast. Je ziet dat soms ook als de kinderen het huis uitgaan, en vrouwen opeens beseffen hoe weinig ze nog hebben met de partner. In dat geval heeft de man carrière gemaakt, en de vrouw heeft haar behoefte ingevuld door verbondenheid met de kinderen. Als de kinderen de zorg niet meer nodig hebben, voelt dat leeg."
Toch mag je de schuld zeker niet alleen bij de man leggen, vindt ze.
"Het wordt de man vaak verweten: hij is altijd met zijn werk bezig. Maar waarom is dat zo? Toch ook omdat er een wisselwerking is: de vrouw vond het veiliger om de verbondenheid bij de kinderen te zoeken, de man werd het vijfde wiel aan de wagen en het enige wat hij mocht doen, is geld binnenbrengen. Zo'n man voelt dus net zo goed eenzaamheid, en concentreert zich op de carrière waar hij wel gewaardeerd wordt en positieve respons krijgt."

Zij wil praten, hij wil seks
Verwachten we dan te veel van elkaar? Rika Ponnet: "We verwachten méér van onze partner omdat we minder andere intense verbondenheden hebben. 50 jaar geleden was er een breder netwerk: een grotere familie, de sociale structuur van het dorp, de buren. Mensen leefden veel meer met elkaar en als je ruzie had, kon je afreageren bij een kop koffie met de buurvrouw. Tegenwoordig leggen we bijna al onze behoeften in de mand van onze relatie. De man moet geld binnenbrengen, een goede papa zijn, aandacht hebben voor zijn vrouw, een fijne gesprekspartner zijn, en de vrouw moet een goede mama en echtgenote zijn, er mooi uitzien, haar man een mannelijk gevoel geven, werken... We leggen vooral bij onszelf de lat erg hoog. We verwachten meer van het leven en ook van de relatie. Veel basisbehoeften zijn als vanzelfsprekend ingevuld, dus hebben we meer tijd voor intimiteit, verbinding, plezier in het leven, seksualiteit... Vroeger waren mensen tevreden als er eten was. Dat was niet beter, gewoon anders."

Sandra, 15 jaar getrouwd, zag haar huwelijks langzaam afglijden. "In het begin raakten we niet uitgepraat; als de een op de wc zat, stond de ander bij wijze van spreken tegen de gesloten deur nog een verhaal te doen dat absoluut niet wachten kon. Alles was een herkenningspunt: O, voel jij dat ook zo, heb jij dat ook? Misschien hebben we een beetje té veel ons best gedaan om elkaars boeken mooi te vinden, naar elkaars muziek, te luisteren. Je wilt elkaar behagen, tenslotte. En langzaam slijt dat, en wordt het allemaal minder boeiend. Uiteindelijk kom je niet meer toe aan een boeiend gesprek, of zelfs aan een spontane knuffel. Als ik zeg: 'Ik hou van je', dan antwoordt hij 'Ja, dat weet ik'. Nooit slaat hij een arm om me heen, nooit krijg ik een complimentje of een vraag over wat mij bezighoudt. Alleen als hij seks wil, ziet hij me letterlijk nog zitten."

Rika Ponnet: "Dat is een veelgehoorde klacht: de vrouw is op zoek naar meer emotionele verbinding, de man denkt dat hij daar niet aan kan voldoen en trekt zich terug, terwijl hij zelf behoefte heeft aan verbinding en die probeert te realiseren via seksualiteit. In wezen willen ze allebei hetzelfde: niet eenzaam zijn. Als de vrouw inziet dat de man makkelijker tot verbinding komt via seksualiteit, en als de man beseft dat een vrouw aan wie hij meer aandacht besteedt, zich ook seksueel ontvankelijker zal opstellen, kom je een heel eind. Dat is geen machtsspel maar een mooie wisselwerking."

Ziekte als spelbreker
Soms zijn het omstandigheden van buitenaf die de relatie anders maken. Ziekte, bijvoorbeeld. Tom (36): "Mijn vrouw heeft anorexie en dat verdoemt haar en mij tot verpletterende eenzaamheid - elk onze eigen eenzaamheid, die we niet kunnen delen. Ik weet dat ze ziek is en ik wil het begrijpen, maar ik kan het niet begrijpen en soms wil ik roepen 'Maar éét dan toch, dan is alles opgelost!' en ik weet dat dat niet waar is. Een sociaal leven hebben we niet meer, want overal loert gevaar: het verjaardagstaartje, de borrelnootjes, het blijf-je-lunchen of het gastronomisch weekendje weg met vrienden. Seks is er allang niet meer; ze keert zich van me af en eigenlijk zou ik bang zijn om haar te verpletteren, met dat kleine schriele lijfje. Kinderen hebben we niet, en zullen er niet komen, denk ik. We zitten aan de eetkamertafel en ik smul van de hapjes die ze voor me klaarmaakt, en zij schuift langzaam een stukje broccoli heen en weer over haar bord. We hebben het over dagdagelijkse dingen maar dat ene grote eetprobleem staat als een schaduw tussen ons, de olifant in de hoek van de kamer. Als ik daar over begin, wordt ze kwaad, en loopt ze weg. Soms ben ik jaloers op de psychiater die haar behandelt, want die weet meer van wat ze voelt dan ik. Maar ik blijf haar trouw, ik wil geen ander, ik hou van de vrouw die ze eigenlijk kan zijn."

Hoe moet je verder als de rollen zo veranderen? Rika Ponnet: Iedereen die samenleeft maakt het mee dat de partner ziek wordt en het evenwicht in de relatie verstoord wordt. Je evolueert van een relatie van gelijkwaardigheid naar een zorgrelatie. Niets is meer ondermijnend voor intimiteit dan als een partner volledig in de zorgrol terecht komt. De relatie kan dat een tijd aan, maar als het heel lang zo is, zeker bij psychische problemen, voelt de zorgverlener zich vaak heel eenzaam. Hij kan niet terecht bij zijn partner met zijn zorgen. Op den duur wordt zo iemand bijna jaloers op de aandacht die de zieke krijgt: niemand vraagt hoe de partner het stelt. Aan de andere kant: als je te lang in de afhankelijke rol zit, is er alleen nog maar kwetsbaarheid, dan voel je je bijna als een kind in de relatie. Alle intimiteit wordt dan ondermijnd en dat is nefast. Dat is niet in elke zorgrelatie zo: ik heb ook heel mooie voorbeelden gezien van mensen die toch heel gelijkwaardig bleven. Een voorbeeld dat me nog altijd kippenvel bezorgt, was de vrouw die in een rolstoel terechtkwam en niets meer kon. Ze had altijd gekookt voor hen beiden, nu moest de man het doen. Toen hij de aardappelen liet aanbranden, nam zij toch haar rol op door te zeggen: 'Ik had je moeten leren hoe lang die moesten opstaan.' Zij bleef haar terrein behouden, ze was niet alleen maar afhankelijke partner. Het heeft me enorm ontroerd, de creativiteit van die twee mensen die zo hun relatie behoedden voor het verval. Het is een uitdaging: als er beperkingen zijn, probeer er dan creatief mee om te gaan."

Samen op de bank, mijlenver van elkaar
Hoeveel verbondenheid heeft een mens nodig? Sommige mensen willen niet eens zonder elkaar naar de bakker, bij andere stellen reist de één de halve wereld rond en de ander zit thuis, en toch hebben ze het goed.
Rika Ponnet: "Niet iedereen heeft een even grote nood aan verbinding, maar ik ben er wel van overtuigd - en dat zie ik ook in mijn praktijk - dat mensen die beweren dat ze er niet zo'n behoefte aan hebben, dat vaak zeggen om zich af te schermen. Elke mens wil verbonden zijn met anderen, dat maakt deel uit van ons overlevingssysteem. We zijn als mens in feite veroordeeld tot elkaar. Alleen zijn we heel zwak en kwetsbaar, we hebben de ander nodig. Zorg dragen voor elkaar is een basisbehoefte. Sommige mensen zitten hebben heel veel nood aan betrokkenheid of aandacht, anderen voelen zich het best als er geen aanspraak wordt gemaakt op verbinding. Als mensen daarin te verschillend zijn kunnen ze erop vastlopen. In zo'n relatie zal er dan altijd een compromis zijn op dat gebied en dat is niet ideaal."

Mannen kunnen zich net zo eenzaam voelen binnen een relatie als vrouwen, vervolgt ze. "Vrouwen kunnen wel goed uitleggen waarom ze vinden dat hun man niet voldoet, maar ze begrijpen ook niet altijd wat er bij hem schort. Als mensen in therapie komen, merk je dat mannen even eenzaam zijn in hun relatie, maar andere strategieën hebben om ermee om te gaan. Ze gaan harder werken of verliezen zich in sport, ze trekken zich terug. Vrouwen zullen sneller klagen, ze vinden dat ze meer geven dan ze krijgen. Waarop de man zich steeds minderwaardiger voelt, en het idee heeft dat hij toch niks goed doet, dus er net zo goed mee kan stoppen. In elke relatie zijn er wel periodes waarin we dat meemaken: de een klaagt, de ander trekt zich terug. Maar als je daar te lang in blijft hangen, ondermijnt het je relatie."

Vertrekken of blijven
Nora denkt dat de liefde tussen haar en David eigenlijk op is. Maar ze blijft, uit angst voor de eenzaamheid, en maakt zichzelf daardoor eenzamer dan ooit.
"Het stomste wat ik ooit gedaan heb, was mijn carrière op de tweede plaats stellen voor de zijne. Hij was een succesvol zakenman, hij moest veel op reis, en relaties thuis ontvangen, en dan was het belangrijk dat ik klaarstond, om lekker te koken en de kinderen op te vangen - in feite heb ik ze een beetje in mijn eentje opgevoed. In het begin vond ik dat niet erg, toen hadden we het goed met ons gezin en we werkten samen ergens naartoe. Maar de kinderen zijn de deur uit en David lijkt wel een andere man. Er is altijd wel wat: hij komt thuis en hij is nors en ongezellig, terwijl op zijn werk de geslaagde zakenman is. Hij heeft op alles kritiek en elke dag is er wel ruzie omdat hij vindt dat het huis niet opgeruimd is, dat ik lui ben, me niet verzorg, of juist te opgetut ben... De eenzaamheid is intens, maar weggaan wil ik niet. Omdat mijn leven zonder hem niet beter zou worden, alleen financieel minder comfortabel. Dat klinkt hard, maar voor alle luxe die we hebben, heb ik net zo goed gewerkt, op mijn manier. Hoop op een nieuwe liefde heb ik allang opgegeven; ik vind mezelf allang niet meer boeiend genoeg."

Rika Ponnet: Psychologe Dr. Sue Johson zegt het zo mooi: je staat met twee op de dansvloer, en als het niet goed gaat in je relatie, ben je misschien niet meer aan het dansen, of je danst heel woest. Maar het ergste is dan een van de twee van de dansvloer verdwenen is. Als je het gevoel hebt: ik sta alleen op de dansvloer, mijn partner is vertrokken van het feest, dan zie je vaak dat het te laat is. Dan komen de mensen soms nog in therapie, maar je ziet dat een partner zich teruggetrokken heeft en ook niet meer terug wil. Als de verbondenheid er niet meer is, en de wil niet, stopt het. Als er nog veel ruzie wordt gemaakt, en je herkent het ruziegedrag, dan moet je gaan kijken: wat zit eronder? Wat voor frustratie breng je ermee naar buiten? Als je merkt dat je daarin telkens vastloopt, en dat samen kunt bekijken, kan er verandering komen. Dan kan je zeggen: we zijn elkaar wat verloren, we moeten samen dingen doen. Dat is soms moeilijk, zeker als je jonge kinderen hebt en samen uit werken gaat. Maar als je wat bewuster gaat inplannen, wordt de relatie al beter. De kleine dingen kunnen het grote verschil maken."

Maar, zo waarschuwt ze, je moet het op tijd zien. "Niet te lang denken: och, het wordt wel beter. Als je merkt dat het alleen maar erger wordt, spreek je partner er dan op aan, of onderneem actie. Als je er echt niet uit raakt, kan je de stap naar iemand zetten. Dat kan een therapeut zijn, maar het helpt ook als je er met een vriend, of een ander koppel over praat. Je kunt dan weer relativeren, je merkt dat het bij anderen ook niet allemaal perfect gaat. Soms zie je immers mensen bij wie het allemaal zo fantastisch lijkt en opeens gaan ze scheiden. Spreek erover met mensen die je vertrouwt, deel wat moeilijk gaat. En als je zelf iets deelt, delen zij ook iets met jou en hoor je ook andere oplossingen."

Volgens Rika Ponnet doen ze het trouwens zo slecht nog niet. "Het rollenpatroon is vandaag ingewikkeld. Maar de evolutie tussen man en vrouw is positief, en ik denk dat er nog nooit zoveel intimiteit en verbondenheid is geweest als vandaag. Dat staat misschien in contrast met de scheidingscijfers, maar de relaties die er zijn, zijn beter van kwaliteit dan enkele decennia geleden."




→ Terug naar overzicht

Rika Ponnet op Facebook

like

Lezingen

Rika Ponnet verzorgt regelmatig lezingen en presentaties binnen het brede vakdomein van de liefde. Op zoek naar een originele en boeiende spreker voor je organisatie?

Boek haar nu