Menu
example

Partnergeweld03/08/2017


Geweld in relaties neemt toe, zoals tal van onderzoek en statistieken aantonen. Voor ontzettend veel mensen, vrouwen én mannen, maakt relationele terreur deel uit van hun dagelijks leven. Naast fysiek geweld, is er het zo mogelijk nog slopender psychisch geweld. Nathalie Cardon, redactrice bij Feeling, noteerde een aantal aangrijpende, echte getuigenissen van vrouwen die psychisch geweld aan den lijve ondervinden of het ondergingen. Ze vroeg aan Rika Ponnet om toelichting.

De krantenkoppen liegen er niet om: het aantal aangiftes van partnergeweld is de voorbije tien jaar maar liefst verdubbeld. Achter de cijfers zitten niet alleen vrouwen verscholen die klappen krijgen van hun man, maar ook vrouwen én mannen die mentaal worden toegetakeld: van dagelijks kleineren en slopende woedebuien tot 'the silent treatment' of andere emotionele machtsspelletjes. Er wordt heel wat afgehuild achter Vlaamse gordijnen. Wij trokken er twee open.

Ann (40)
"Telkens als er een gezinsdrama in het nieuws is, denk ik: dat hadden wij kunnen zijn. Zo'n gezin waarvan niemand iets vermoedt. Schijnbaar normale mensen, die nooit hoogoplopende ruzies maken. Terwijl er ondertussen een tijdbom ligt te tikken."
"Uiterlijk is mijn man kalm, hij verheft zijn stem zelfs bijna niet. Toch ventileert hij heel de dag door zijn haat tegen mij. Alles wat ik zeg, spreekt hij tegen. Zeg ik wit, dan zegt hij zwart. Heb ik het koud, dan is het volgens hem nog nooit zo warm geweest. Bij alles wat ik onderneem, of ik nu een recept uitprobeer of een deuntje op de piano speel, klinkt er hoongelach of maakt hij een opmerking die alles stukslaat. Heb ik een nieuwe broek aan, dan zegt hij: 'Amai, dat figuur is ook niet meer wat het geweest is.' Mijn vriendinnen vindt hij stuk voor stuk trutten. Als ik de deur uit wil schampert hij tegen ons zoontje: 'Zie je dat? Mama is weeral weg.' Zelf heeft hij geen sociaal leven, geen hobby's, noch plezier in zijn werk. Zijn hoofddoel in het leven lijkt te zijn: mij onderuithalen."
"Het is niet altijd zo erg geweest. Vroeger was hij gewoon een erg dominante man en ik zijn volgzame vrouw. Het was mijn eerste echte relatie. Hij was een erg mooie jongen die elke dag voor mijn deur stond en lange brieven naar me schreef, tot ik toegaf. Na een halfjaar woonde hij bij mij. Als ik er nu op terugkijk, denk ik: ik kon gewoon geen nee zeggen. Hij nam alle beslissingen, ik deed het huishoudelijk werk en cijferde me weg. We praatten niet echt, maar er was ook geen ruzie. Pas toen ik zwanger werd van ons zoontje begon het me te dagen dat onze relatie écht nergens op leek: hij ging nooit mee naar de gynaecoloog, en toen ik samen namen wilde kiezen klonk het alleen maar 'noem hem Masjoefel.' Uiteindelijk koos ik zélf een naam, zorgde ik zélf alleen voor onze baby en was híj degene die in een postnatale depressie belandde. De wereld kleurde zwart voor zijn ogen en waar hij maar kon, plukte hij de zon ook uit mijn leven weg."
"Ik weet wel waar het allemaal vandaan komt. Zelf verloor hij zijn vader toen hij nog een klein jongetje was. Zelfmoord. Een zwaar trauma. Tom steekt de schuld op zijn moeder. Zij heeft zijn vader volgens hem met haar onhebbelijke, dominante karakter de dood ingedreven. Ik denk dat hij bijgevolg alle vrouwen haat, mij op kop. Hij heeft ooit eens gezegd dat hij perfect begrijpt hoe iemand zijn eigen gezin kan uitmoorden."
"Sinds een paar jaar ga ik ertegenin als hij me afbreekt. De sfeer is er alleen maar grimmiger op geworden. Als ik kwaad reageer op een venijnige opmerking, zegt hij ijskoud: 'Wat krijg jij nu? Doe eens niet zo hysterisch.' Met een veelbetekenende blik naar ons zoontje. Dan zwijg ik weer. Soms probeer ik alles mentaal te overstijgen en me niet te laten raken. Maar dat kost me nog méér kracht. En vroeg of laat breekt hij door mijn pantser heen. Als ik hem bijvoorbeeld weer eens tegen ons zoontje hoor zeggen: 'Wat is mama toch dom, he.'"
"Het moeilijkste is dat hij zijn wrede spel zo subtiel speelt. Een opmerking als 'mama is dom' is zogenaamd grappig bedoeld. Ik ben te gevoelig, zegt hij, ik interpreteer het verkeerd. Soms begin ik aan mezelf te twijfelen: is hij wel écht zo manipulatief en grof als ik denk? Maar deepdown weet ik beter. Onlangs was het er weer eens urenlang onderhuids venijnig aan toe gegaan. Toen ik ging slapen - we slapen sinds twee jaar apart - kreeg ik een sms van hem: 'Ik hoop dat je stikt in je slaap.'"
"Ons zoontje is een gevoelig kind en voelt dat er iets niet klopt thuis. Hij heeft vaak buikpijn, wordt veel wakker 's nachts en hoewel hij heel intelligent is, begint hij op school achterop te lopen. Ik weet dat ik allang weg had moeten gaan bij Tom, voel me een slechte moeder dat ik het zover heb laten komen, maar Casper is tegelijk de reden om mijn relatie vol te houden: zijn vader heeft me nu eenmaal de rol van boeman toebedeeld en de breuk zou heel traumatiserend verlopen voor dat kind. Bovendien klopt het niet: waarom moet ik weg uit mijn eigen huis omdat mijn man me wegpest? Híj is destijds bij me ingetrokken, hij zou moeten vertrekken. Maar het is zelfs niet bespreekbaar. 'Jij maakt mij kapot', vindt hij. 'En ík ga hier in geen honderd jaar weg.' Daarmee is de kous af en daarna zet ik de patatten weer op tafel."

Sarah (35)
"Soms ben ik bang dat ik mijn gsm ergens laat slingeren en dat iemand erin kijkt. Stel dat iemand al die scheld-sms'en van hem leest. De meeste heb ik gewist, maar ik ben er vast een paar vergeten. Er komen er wekelijks nieuwe bij."
"We kennen elkaar nu drie jaar. Hij kwam het café binnen en moest mij hebben. Stefaan is een man waar je niet omheen kunt. Je vindt hem afschuwelijk of je gaat voor de bijl. Bij mij was het dat laatste. Hij zat nog in een relatie, maar dat was één en al treurnis, vertelde hij. We vreeën de sterren van de hemel, begrepen elkaars gevoeligheden en humor met één blik, en werden gek van verliefdheid. We planden de toekomst: we zouden eerst minnaars zijn, en als de tijd rijp was man en vrouw."
"Anderhalf jaar later verliet hij zijn toenmalige vriendin. Daar kwam veel stress bij kijken: ze hadden samen een zaak, er waren kinderen in het spel. We verhuisden naar een huis op de buiten waar hij zijn oog op had laten vallen. Daar begon de realiteit. De man die me anderhalf jaar op handen had gedragen en had overladen met tederheid, kon op de gekste momenten in afschuwelijke woedebuien ontsteken. Als ik opmerkte dat het huis toch wel wat donker was. Of als ik met vriendinnen iets wilde gaan drinken in de stad. Urenlang brulde hij me de vreselijkste dingen toe. Dat ik een hoer was, een monsterlijke egoïste, 'geen schop onder de kont waard'. En dat ik kon opkrassen. Hij leek zelfs fysiek een totaal andere man op die momenten. Zijn ogen stonden griezelig, de agressie droop van zijn gezicht. Ik dacht dat hij me elk moment kon gaan slaan. Soms dreigde hij daar ook mee: 'Ik zou je met je kop tegen de muur willen kloppen.'"
"De eerste keren verontschuldigde hij zich achteraf nog. Vol schaamte: 'Ik ben gewoon zo bang je te verliezen. Bang dat je je oude leven terug wilt, of me gaat bedriegen.' Later werd het 'normaler'. Hij begon het ook letterlijk te zeggen: 'Mensen die boos zijn, doén nu eenmaal zo.' Tussendoor was ik nog wel zijn prinses, konden we heerlijk lachen en praten en lagen we lange ochtenden innig verstrengeld op de bank, maar ik wist dat het geluk telkens kon omslaan. Ik wist alleen nooit wanneer. Wat de ene dag lief of onschuldig was, kon de volgende dag tot waanzinnige scènes leiden. In elke ruzie werd er geroepen dat hij mij 'uit zijn leven ging wegsnijden'. Soms gooide hij mijn spullen op straat en reden de auto's eroverheen. Op Valentijn hadden we een overnachting in een hotel geboekt. Onze kamer was prachtig, aan het raam stond een rode fluwelen sofa. "Ik weet alvast wat hiér morgenochtend op gebeurt", lachte ik verliefd, doelende op onze ochtendlijke canapé-vrijpartijen. Hij veranderde in een blok ijs en barstte daarna los. Ik was een onmens, want ik had het woord 'morgenochtend' uitgesproken. Wat in zijn ogen betekende dat ik die nacht al zeker niet met hem had willen vrijen, en wellicht geen zin tout court meer had om met hem te vrijen, wat betekende dat ik een liefdeloos creatuur was. Ik heb de hele nacht liggen huilen."
"Na zes maanden hield ik het niet meer uit. Fysiek en mentaal was ik op. Om de anderhalve dag brak de hel los. Ondertussen was ik ook beginnen terugschelden, ik gleed mee in de spiraal van destructie en stootte op mijn eigen lelijkste kant. Ik wilde niet bij hem weg, maar wat afstand, dus huurde ik een appartement. Stefaan reageerde - uiteraard - woedend. En hij blééf woedend. In de maanden die volgden stroomden avond na avond de verwensingen mijn gsm binnen, afgewisseld met wanhopige liefdesverklaringen. Hij dronk meer en meer, zat dagelijks alleen op café. Ziedend en doodverdrietig tegelijk."
"Op aandringen van een vriend is hij naar een psychiater gegaan. Daar viel de diagnose. Borderline. A clear cut case: helse verlatingsangst met absurde woedebuien als gevolg. Hij krijgt nu medicijnen, maar die lijken hem vooral chronisch depressief te maken. En de woede is dan misschien van de grootste agressie ontdaan, ze is nog steeds aanwezig. De patronen blijven dezelfde."
"Ik voel me raar. Een man die in een rolstoel zit, verlaat je niet omwille van zijn handicap. Waarom deze man dan wel? Ik realiseer me dat ik zelf ook niet de makkelijkste geweest ben, dat halfjaar dat we samenwoonden: ik voelde me effectief niet thuis op de buiten en straalde dat uit. Misschien zou een normale man het daar ook wel moeilijk mee gehad hebben."
"Momenteel probeer ik de draad van mijn eigen leven weer op te pakken, maar het is niet makkelijk. Niemand begrijpt waarom ik iemand die me zoveel pijn heeft gedaan, überhaupt nog terug-sms. Maar ik heb meer medelijden met hem dan met mezelf. Elke verwensing die ik via mijn gsm krijg is een schreeuw om liefde. En die liefde heb ik blijkbaar met bakken te geven."

Relatiedeskundige Rika Ponnet
Waar houdt 'gewoon' ruziemaken op en begint psychologisch geweld?
Rika Ponnet, seksuologe en zaakvoerder van relatiebemiddelingsbureau Duet: "We spreken van psychologisch geweld als er een grens wordt overschreden in het ruziemaken: wanneer het totale afbreken van de ander centraal staat, als de zwakste plekken van de partner bewust worden ingezet om de ander te kleineren. Wanneer een vrouw bijvoorbeeld problemen heeft met haar gewicht, zal dat in een normale relatie niet in ruzies naar haar hoofd gegooid worden. Bij psychologische geweldpleging wél. Ook angst is een indicatie. Angst is een oerinstinct. Wie bang is van zijn partner, heeft meestal terecht iets te vrezen. Verder is er de totale onvoorspelbaarheid van het gedrag: als je niet kunt inschatten hoe je partner nu weer gaat reageren, neutraal of furieus, is er iets niet in de haak."

Hoe moet je in godsnaam reageren in zo'n situatie? De benen nemen? Je partner in therapie sturen? Ann probeert een pantser rond zichzelf te bouwen, maar dat werkt duidelijk niét.
"Therapie of agressietraining kán helpen, maar het probleem is dat de daders meestal narcistische persoonlijkheden zonder enig zelfinzicht zijn. Alles is in hun ogen de schuld van de ander, dus waarom zouden ze zelf in therapie gaan? Een mentaal pantser bouwen is inderdaad geen optie, want een man zoals die van Ann, die als kind veel pijn ervaren heeft, ervaart alleen intimiteit via psychisch geweld: conflict is zijn manier om nabijheid te zoeken. Als zij uitstraalt dat hij haar niet raakt, zal hij alleen maar nieuwe manieren zoeken om haar alsnog te raken, en escaleert de destructie alleen maar. In haar geval is het kiezen tussen de pest en de cholera: blijven maakt haar langzaam kapot, weggaan leidt tot een vechtscheiding. Veel vrouwen in haar situatie wachten tot de kinderen oud genoeg zijn om zelf te kunnen kiezen bij wie ze willen wonen en vertrekken dan alsnog."

En in het geval van Sarah? De borderline-man die tussen liefde en haat schommelt en ondertussen medicatie krijgt?
"Totaal breken is de enige optie. Geen telefoons of sms'en meer beantwoorden. Dat is héél moeilijk, want borderliners zijn schitterende manipulators. En de verwerking van zo'n relatie is vergelijkbaar met afkicken van een verslaving: je hebt enorme laagtes, maar ook gigantische hoogtes met die persoon meegemaakt. De emotionele versmelting, de seksuele vervulling en het gevoel iemands prins of prinses te zijn, dat ervaar je nooit meer op dezelfde manier bij een gezonde persoon. Een borderliner zet je op een voetstuk en zoekt naar de extreme symbiose, maar eenmaal die bereikt is, slaat de angst toe en zorgt hij zelf voor vreselijke conflicten en afstand. Medicatie vlakt de toppen en dalen wat af, maar fundamenteel verandert het niets. Zo'n relatie zal nooit gezond worden en werkt niet, tenzij het om een milde vorm van borderline gaat en je in een 'hulpverlenersrelatie' wilt terechtkomen."

Zijn sommige vrouwen 'gemaakt' om op dergelijke mannen te vallen?

"Vrouwen met een laag zelfbeeld en een verstoord hechtingspatroon belanden eerder in dit soort relaties dan anderen. Wie in staat is om gezond grenzen te stellen, gaat niet in zee met een man die alles bepaalt, en ervaart zelfs het romantisch ophemelende gedrag van een borderliner al snel als te beklemmend. "

Zijn het vooral mannen die hun partner mentaal mishandelen?

"Zeker niet. Het omgekeerde komt minstens evenveel voor, en is minstens even erg, maar mannen schamen zich zo dat ze het niet rapporteren. Algemeen neemt het partnergeweld toe. We leven in een maatschappij waarin de impulsiviteit toeneemt en de zelfcontrole verdwijnt. Vroeger lagen de regels van je relatie vast. Sinds de emancipatie van de laatste decennia zijn die oude patronen overboord gegooid. Vrouwen zijn zelfstandiger geworden, mannen onzekerder. De vrijheid om je relatie zelf in te vullen is voor velen een brug te ver. Er is nog nooit zoveel strijd tussen man en vrouw geweest als vandaag."

Tot slot, hoe reageer je best als omgeving?
"Door er gewoon te zijn voor die persoon. Het is makkelijk om als buitenstaander te oordelen dat iemand 'gewoon moet weggaan' bij een geweldpleger, maar zo simpel is het niet voor wie er middenin zit: je zelfvertrouwen wordt zo ondermijnd dat je op den duur aan alles twijfelt, ook aan je eigen inschattingsvermogen. Bovendien behelst het gewelddadige conflict ook een diepe verbondenheid tussen partners, want het heeft iets heel intiems, je diepste emoties komen naar boven. Door te praten en iemand zijn verhaal hierover te laten doen, ook al is het steeds hetzelfde verhaal, laat je voelen dat hij of zij niet alleen staat."

Pijnlijk
* 1 op 6 vrouwen en 1 op 10 mannen kreeg het voorbije jaar te maken met partnergeweld
* Slechts bij 1,3% gaat het om fysiek geweld, voor de rest is het geweld psychisch, verbaal en economisch. Zeker bij psychisch geweld is het aantal gerapporteerde klachten maar het topje van de ijsberg.
* Gemiddeld moet een vrouw die haar gewelddadige partner wil verlaten, 8 keer proberen voor het lukt.
* Walen praten minder makkelijk over partnergeweld dan Vlamingen.
* De meest gebruikte scheldwoorden door het type partnermishandelaar die gedreven wordt door extreme verlatingsangst, zijn heks, teef, hoer en slet.





→ Terug naar overzicht

Rika Ponnet op Facebook

like

Lezingen

Rika Ponnet verzorgt regelmatig lezingen en presentaties binnen het brede vakdomein van de liefde. Op zoek naar een originele en boeiende spreker voor je organisatie?

Boek haar nu