Menu
example

Schat, de rekening graag27/09/2018


Wettelijk samenwonen, feitelijk samenwonen, een latrelatie. Zo veel nieuwe samenlevingsvormen, zo veel nieuwe mogelijkheden om de centen te regelen. Of niet. Er is geen blauwdruk, het is vandaag verdwalen in een bos aan financiële stelsels. ‘Geld is een groter taboe in een relatie dan seks.'

Ze liepen over van liefde voor elkaar, ze leken het perfecte koppel. Iedereen was verbaasd toen ze uit elkaar gingen. Zijzelf inclusief. Maar hadden ze de breuk niet kunnen zien aankomen? Was het briefje in de keuken geen teken aan de wand geweest? In het midden van dat papiertje stond een dikke verticale lijn. Links daarvan de euro's die X had uitgegeven, rechts daarvan Y's uit­gaven voor het huishouden. Van skivakanties tot het brood. Alles werd genoteerd en op het einde van de maand verrekend. Ze wilden geen gemeenschappelijke rekening. Verraadde zo'n studentikoze financiële regeling niet een gebrek aan engagement in de relatie?

En wat met de vriendin die haar vriend alle financiën laat regelen onder het motto ‘hij kent daar gewoon veel meer van'? Wat zegt dat over zijn dominantie? En hoe houdt die ene kennis het vol om altijd al haar uitgaven te verantwoorden aan haar echtgenoot? Wordt ze niet gek van zijn controledwang?

Gemeenschap van goederen? Totale scheiding van goederen? Of iets daartussenin? Volgens relatiebemiddelaar Rika Ponnet is de keuze, en zeker de manier waarop die gemaakt wordt, vaak de reflectie van de totale liefdesrelatie. Het verraadt iets over de machtsverhouding, het hechtingspatroon, het wederzijdse vertrouwen. ‘Een relatie aangaan, betekent eigenlijk een rekening openen bij de ander. Het is een economisch verbond, met een emotioneel verbond eronder. Je levert allebei fundamentele bijdrages - in euro's, aandacht of energie - aan het welzijn van de ander.'

U vindt het misschien een motie van wantrouwen om uw liefde contractueel te verdelen. Rika Ponnet vindt het een motie van wantrouwen om dat niet te doen. ‘Wil jij met mij... naar de notaris gaan?' Voor haar kan het prima als vervanging van het huwelijksaanzoek. ‘Er is niets onromantisch aan. Het is net een vorm van engagement, een nieuwe stap die je in de relatie zet. Je biedt elkaar veiligheid en openheid. Dat wijst op maturiteit in de relatie.'

Er is geen one size fits all-formule. Maar Ponnet kent wel een gulden regel: ‘Er moet altijd gelijkwaardigheid zijn. En dat betekent niet noodzakelijk gelijke bedragen.' Ze staat ervan versteld in welke statuten vrouwen zich laten duwen. ‘Sommigen laten zich volledig afhankelijk maken van hun partner. Ik denk aan een vrouw die pas bij de scheiding besefte dat hij al het geld onder zijn BVBA had geplaatst, waardoor zij nergens recht op had. Logisch vond hij. In zijn ogen had zij 20 jaar met hem mogen meeleven. Wat zij al die jaren voor het gezin en de kinderen had gedaan, had voor hem economisch geen waarde. Maar er zijn ook vrouwen die graag het "kleine meisje" zijn. Ze spelen in op het verantwoordelijkheidsgevoel van hun partner en zetten hem zo vast in zijn zorgende rol. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid.'

Te feministisch
‘Sinds ik met Pieter samen ben, hoor ik het van iedereen: waw, goede keuze, nu ben je op slag binnen.' Roos vertelt dat haar vriend rijk is, heel rijk. Hoeveel geld hij heeft, weet ze niet. 100 keer meer dan zij? 1.000 keer meer dan zij? Misschien is het wel nog veel meer. ‘Maar in tegenstelling tot wat iedereen dacht, werd ik alleen maar armer toen we een koppel werden.' De fifty-fifty-drive was groot bij haar. Ze voelde zich ongemakkelijk als ze niet alles door twee zouden delen. ‘Maar als ik uit eten ging, koos ik een pizza en huiswijn. Bij hem is het wel iets anders. Rijke mensen doen dure dingen. Als je iemand naast je zoveel ziet spenderen, word je verleid dat ook te doen.' Na een jaar werd het Roos duidelijk. Ze trok de financiële strop rond haar nek steeds strakker, dit was niet houdbaar. ‘Ik heb daar lang mee geworsteld. Het raakte me in mijn eigenwaarde. Nu leef ik weer zoals daarvoor: soberder. En gelukkiger.'

Ze hoeft zich nochtans niet in te houden. ‘Pieter zegt bij alles nogal snel: ik betaal. Maar dat strookt niet met mijn feministische idealen.' Onlangs kocht hij haar een zonnebril op sterkte. ‘Een luxeproduct voor mij. Zoiets heb ik me nog nooit kunnen permitteren, ik rij in de auto gewoon met twee brillen boven elkaar.' Het was een cadeau, zomaar, ze kon het niet aanvaarden. ‘Lief, maar ik heb het terugbetaald.'

‘Nu heb ik beslist: reizen en uit eten gaan, dat mag hij voor zijn rekening nemen. En de droom om samen een huis te kopen, heb ik laten varen. We wonen nu twee jaar samen. We hebben de loft samen ingericht, het voelt als mijn huis, maar alles staat op zijn naam. Ik zou amper het toilet kunnen betalen.' Aan de cadeaus heeft ze restricties opgelegd. ‘Bij verjaardagen kreeg ik zulke dure zaken dat ik er beschaamd over was.'

Een samenlevingscontract hebben ze niet, een gezamenlijke rekening evenmin. ‘We hebben het er wel eens kort over gehad. Over: wat als hij er niet meer is. Ik zou niet eens rouwverlof kunnen nemen en ook niet langer in de loft blijven wonen. Maar het is ook niet mijn levensstandaard. Het is er zo groot. Zonder hem wil ik daar niet eens meer wonen, denk ik. En wat zou ik moeten doen met een erfenis van miljoenen euro's? Ik wil er zelfs niet aan denken.'

Het is niet dat geld haar niets kan schelen, het is dat ze zelf wil werken voor haar bezit. Ze is trots op het appartementje dat ze recent kon kopen. ‘Ik maak me nog geregeld zorgen over hoe ik de lening moet afbetalen. Tot hyperventileren toe. Maar zo'n plek van en voor mezelf geeft voldoening. Het is synoniem voor mijn onafhankelijkheid. Daar ben ik op gebrand.'

Het is haar verleden dat opspeelt: haar ouders hebben haar als tiener buitengezet. ‘Ik heb van deur tot deur moeten smeken om een bed. Ik had niets. Met Pieter heb ik een heel nieuwe wereld leren kennen. We praten vaak en graag over geld. Ik pas mijn vooroordeel over rijke mensen aan en hij leert begrijpen wat het is om te moeten krabben. En waarom ik zo zelfstandig wil zijn.'

Neurotisch centen tellen?
Het zegt veel over de relatie als een koppel níét over centen kan praten. ‘Wie bang is dat de relatie op zo'n gesprek stukloopt, moet zich bezinnen over het vertrouwen en engagement', stelt Ponnet. Maar het is wel een realistische angst. Geld staat onveranderlijk in de top drie van redenen waarom koppels uit elkaar gaan.

Wie het meest binnenbrengt, heeft die dan ook het meest te zeggen over wat er buitengaat? Betaalt elke partner evenveel? Of beter evenveel procent van zijn inkomen in de gemeenschappelijke kosten? Waaraan geef je geld uit: nieuwe stoelen of een vliegvakantie? En koop je dure merken of kleed je de kinderen in de C&A? Verliefde stellen gaan er vaak vanuit dat het allemaal wel vanzelf zal vlotten. Ze stellen gesprekken over centen uit.

‘Het moment dat je gaat samenwonen en dus samen een huishouden moet runnen, mag je dat thema niet meer vermijden', zegt Ponnet. ‘Je leert elkaar zo ook beter kennen. Bestedingspatronen zeggen veel over iemands waarden- en normenkader. Wat heeft iemand over voor geld en hoe gaat hij ermee om? Kan hij genieten of gaat hij neurotisch om met centen?'

Liefdespartners kunnen niet als businesspartners rond de tafel gaan zitten. ‘Je moet niet versteld staan als zo'n gesprek hoog oploopt', zegt Joke de Walle, sociologe, counselor en auteur van het boek Gedoe om Geld, Intieme portretten van geld en relaties. ‘Geld is een emotioneel onderwerp. Voor de ene staat het voor vrijheid, voor de andere voor zekerheid. Als je met twee bent, betekent het dus dat je je vrijheid en zekerheid voor een stuk uit handen geeft.'

‘Bovendien kan geld als machtsinstrument worden ingezet, al dan niet bewust', vult relatietherapeut en psychoanalyticus Koen Baeten aan. ‘Ja, het vertaalt zich ook op seksueel vlak. Ik wil de mannen niet te eten geven die minder verdienen dan hun partner en het daardoor moeilijk hebben in bed.'

Zowel Joke de Walle als Koen Baeten merken in hun praktijk dat ouders, en de manier waarop je die met geld hebt zien omgaan, een grote rol spelen. De Walle: ‘Partners die onenigheden hebben over geld, vergeten vaak te kijken waar die omgang met geld vandaan komt. Ik denk bijvoorbeeld aan een koppel waarbij de vrouw haar man ronduit spastisch vond als het om geld ging, terwijl hij zich druk maakte in hoe makkelijk zij het uitgaf. Interessant om weten is dat zijn vader zijn eigenhandig opgebouwde zaak verloor in een faillissement toen hij 4 was. De vader heeft de rest van zijn leven als bakkersknecht gewerkt. Dat maakte veel indruk op het kleine jongetje. Dat weten, maakt zijn controledwang makkelijker te aanvaarden.'

Een totaal andere bagage meedragen kan dus tot botsingen leiden. Baeten heeft het bijvoorbeeld over ouders of grootouders, die doorgaans langer leven dan vroeger en daardoor al eens iets bij leven kunnen schenken. Niet zelden onder voorwaarden. Zoals een verbod om het in te brengen in een gemeenschap van goederen of verrekeningsbeding.

‘Dat kan tot een loyauteitsconflict leiden. Je bent je ouders dankbaar voor het geld, maar het betekent wel dat je je partner moet benadelen.'

Pure onzekerheid
En dan zijn er nog de kinderen. En de kinderen uit een vorig huwelijk. Sam en Tine vormen een nieuw samengesteld gezin, in afwisselende constellatie. Haar drie kinderen wonen vaker bij hen dan zijn twee zonen. Hij regelt het net zoals hij het in zijn vorige relatie deed: ‘We hebben allebei een eigen zichtrekening en houden een gezamenlijke rekening voor de vaste kosten, zoals elektriciteit, water, boodschappen.' Toch stoot hij op discussies die hij vroeger niet voerde. Want wat zit er in die vaste kosten? ‘Betalen we mee voor het schoolgeld van de kinderen van de ander? En moeten we verrekenen dat haar kinderen vaker mee-eten dan die van mij? En dat ze bovendien nog veel meer eten ook.' (lacht)

Wat Sam opviel, ook bij vrienden in nieuw samengestelde gezinnen: ‘De nieuwe vriendin vindt altijd dat de man te veel onderhoudsgeld betaalt aan zijn ex en dat zij te weinig onderhoudsgeld krijgt van haar ex. Ook al zijn die bedragen gelijk of krijgt ze zelfs meer. Het is pure onzekerheid: als hij zijn ex zoveel geeft, dan betekent dit dat hij ze nog steeds graag ziet.'

Sam en Tine zijn er intussen uit. Al was het niet makkelijk om een verdeelsleutel te vinden. ‘We besloten al snel dat ik minder huishoudgeld zou inleggen - zij heeft tenslotte een kind meer, en die zijn er ook nog vaker. Maar hoe veel minder precies, dat hebben we na trial and error moeten bijstellen. De gemeenschappelijke rekening bleek vaak voor het einde van de maand leeg. Dan kregen we ruzie over wie hoeveel zou bijstorten. Ik heb achteraf beseft dat het voor Tine niet makkelijk was om dat gesprek aan te gaan. Om haar hand open te houden en te vragen of ik niet nog wat extra kon geven.'

Dat betekent dus dat Sam en Tine financieel een onderscheid maken tussen hun kinderen. Voelt dat niet aan als een afwijzing? ‘We zijn allebei nuchter genoeg om dat te begrijpen. De kinderen van je partner uit een vorige relatie zijn gewoon niet je eigen kinderen.'
Een hangende kwestie is de erfenis. Sam heeft in het verleden meer gespaard dan Tine en wil dat dat geld voornamelijk naar zijn eigen kinderen gaat. ‘Ik wil niet dat mijn eigen kinderen slachtoffer worden en minder krijgen door wat ik heb uitgespookt.'

‘Geld is een groter taboe in een relatie dan seks', zegt Koen Baeten. ‘Dat merk ik in de klinische praktijk.' Cijfers van het kenniscentrum ILIV vallen hem bij: amper 4 op de 10 koppels maakt duidelijke financiële afspraken. 1 op de 5 weet niet hoeveel zijn partner op de spaarrekening heeft staan, 1 op de 5 weet niet hoeveel zijn partner verdient. Hetzelfde geldt voor erfenissen, beleggingen en vastgoed. Ook Ponnet merkt dat nogal wat partners financiële geheimen hebben. ‘Zeker over hoe het geld besteed wordt. Ik kan de vrouwen niet tellen die hun man vertellen dat de laarzen die ze kochten maar 140 euro kostten in de solden, terwijl ze er net 400 euro voor hebben betaald.' Wat zit daarachter? ‘Conflictvermijding, angst voor afwijzing of de behoefte aan meer vrijheid, het verlangen om iets volledig autonoom te beslissen.'

Koebeding
Annemie en haar man zijn met gemeenschap van goederen gehuwd. ‘In the end is alles van ons samen. Ongeacht wie wat heeft betaald, geërfd of wat dan ook. We hebben wel elk een eigen rekening waar ons loon op wordt gestort.' Hebben ze een gelijkaardig loon? ‘Oei, ik weet eigenlijk niet hoeveel hij verdient. Ik vermoed ongeveer hetzelfde, hoewel hij voltijds werkt en ik deeltijds. We zetten in elk geval evenveel op onze gezamenlijke rekening, die we gebruiken voor de hypotheek, boodschappen, het lidgeld van de tennisclub, de belastingen enzovoort.'

Hoeveel ze uitgeven en waaraan, daarover hebben ze geen afspraken. ‘We gaan er wel anders mee om. Hij houdt alles minutieus bij in Excel-files, ik weet 's avonds al lang niet meer wat ik 's ochtends heb uitgegeven.' Ruzie maken ze er nooit over. ‘Het gaat bij ons allemaal vanzelfsprekend. We blijven toch de rest van ons leven bij elkaar.'

Wanneer helt romantiek over in naïviteit? ‘Al te vaak', meent Ingrid Stevens, zaakvoerder van Leo Stevens en Cie, Puur en Persoonlijk Vermogensbeheer. Het onthutst Stevens dat jongvolwassenen zo slecht op de hoogte zijn van familierecht.

Op zich is dat niet zo verwonderlijk. Vroeger was het huwelijk de norm voor koppels, die daarbij moesten kiezen uit drie mogelijke stelsels: scheiding van goederen, algehele gemeenschap of het wettelijk stelsel. Het lag allemaal juridisch vast, de opties waren beperkt. En je móést ook kiezen. Bij de grote fortuinen en in de ondernemersmilieus waren het zelfs de ouders die beslisten. In één moeite door ging het gesprek ook over waar wonen en of er al dan niet kinderen zouden komen en wanneer.

Het huwelijk biedt nog altijd de beste bescherming, maar boet in aan populariteit. Wettelijk samenwonen, feitelijk samenwonen, een latrelatie, al die samenlevingsvormen bieden elk op zich weer verschillende mogelijkheden om de financiën te regelen. Er is niet langer een blauwdruk. Het is vandaag voor velen verdwalen in een bos van juridische keuzemogelijkheden. En als je het dan al hebt opgebracht om met je partner open over jullie vermogen te praten, hoe kom je dan tot een billijke regeling? Niet alles is makkelijk in getallen te vatten. ‘Veel vrouwen zijn er in het verleden te laks mee omgegaan', zegt Stevens. ‘Zelfs de universitair opgeleide. Eens er kinderen kwamen, stopten sommigen met werken en deden ze het huishouden. Wanneer er jaren later een haar in de boter zat, bleven ze berooid achter. Ze hadden wel veel bijgedragen aan het gezin, maar dat had hen niets opgeleverd. Met het wettelijk stelsel of een verrekenbeding bij scheiding van goederen los je zo'n ongelijkheid op. Bij ontbinding van het huwelijk door het overlijden van één van de partners wordt dan toch verdeeld op 50/50 basis. Je moet zoiets natuurlijk wel vooraf laten vastleggen. Ach, er zijn zoveel bedingen om financiële ongelijkheid op te heffen of bij te sturen, voor elk wat wils.'

Stevens somt nog enkele opties op, waaronder het uitkeringsbeding. ‘Daarbij keert de ene partner bij een scheiding de andere een vast bedrag uit, dat stijgt volgens de index of het aantal jaren huwelijk. Euh, ook koebeding genoemd. Aangezien het bedrag groeit zoals een koe in de wei. Maar dat krijg ik nauwelijks over mijn lippen.'

Schat, zullen we een koebeding nemen? Het klinkt een pak minder poëtisch dan ‘het stelsel van de algehele liefde', zoals huwen in algehele gemeenschap van goederen ook wordt genoemd. Joke de Walle noemt dat oude idee van ‘alles wat van mij is, is van jou' voorbijgestreefd. ‘Het stamt uit de tijd dat vrouwen geen eigen inkomen hadden.' Ook Stevens ziet die grand amour, zoals zij het noemt, zelden. ‘Financieel toch niet. In mijn carrière ben ik het nog maar één keer tegengekomen. Maar daarmee wil ik niets zeggen over de kwaliteit van de liefde.'

Een pijnlijke afsluiter: zowel Stevens als Ponnet weten uit de praktijk dat geld thema nummer 1 is bij scheidingen. ‘De eerste twee weken gaat het nog over de kinderen. Daarna is de portemonnee primair.'

Sommige namen zijn veranderd uit privacy-overwegingen.


→ Terug naar overzicht

Rika Ponnet op Facebook

like

Lezingen

Rika Ponnet verzorgt regelmatig lezingen en presentaties binnen het brede vakdomein van de liefde. Op zoek naar een originele en boeiende spreker voor je organisatie?

Boek haar nu