De zoektocht naar een therapeut

03 mei 2013

Wie te kampen heeft met mentale problemen, in de knoop zit met levensvragen, relatieproblemen heeft, slecht in zijn vel zit, overweegt al eens de stap naar hulpverlening. De drempel richting therapie is nog altijd bijzonder groot. De grote diversiteit aan hulpverleners draagt daar niet toe bij. Vaak zien mensen in het bos de bomen niet meer. Want wie is betrouwbaar en waar hou je best rekening mee als je deze stap zet? Barbara Seynaeve zocht het uit voor Psychologies en vroeg mijn advies.

 

'Bent u van Gent?' vraagt de vrouw aan de andere kant van de lijn me. 'Dan kan ik u een afspraak geven over twee maanden, op voorwaarde dat u kan langskomen voor vier uur in de namiddag?'
Dat begint al goed. Niet dat ik met een onoverkomelijk probleem zit, er zijn vast veel mensen die er alles aan doen om het anderen naar de zin te maken. En die soms domme dingen doen om conflicten uit de weg te gaan. Twee maand langer wachten moet ook nog wel lukken. En helemaal als een verrassing komt de lange wachttijd niet, ik had al gehoord dat je bij de twintig Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg (cgg) die ons land rijk is, geduld moet uitoefenen voor je een hulpverlener te pakken krijgt. Een belangrijke verklaring is de democratische prijs. Een consultatie bij een therapeut of psycholoog kost er elf euro, en een eerste consultatie of urgentiezorg is zelfs gratis. Maar ik zou graag wat sneller geholpen worden, laat ik de telefoondame weten. 'Dan heb ik hier het nummer van een privétherapeut', zegt ze. En zonder veel meer krijg ik een naam, nummer en adres vlakbij het station. Zijn naam intikken in de Google zoekbalk leidt niet naar een website of andere informatie, wat me niet helemaal geruststelt. Even online verder speuren naar een meer geschikte naam, dus. Op www.klinisch-psycholoog.be alleen al vind ik meer dan dertig namen van psychologen en psychotherapeuten in Gent. Hun beschrijvingen zijn alle even generalistisch. Maar kunnen ze mij wel helpen? Ik kan op dat moment nog niet goed omschrijven wat het precies is dat me dwarszit. Een combinatie van schuld, onzekerheid, het willen goed doen voor anderen, snel in het defensief zitten, en moeilijk om kunnen met conflict. Ik lees online niets waarbij ik een aha-gevoel krijg, en besluit dan toch maar naar de privétherapeut te bellen die me werd aangeraden door het cgg. Hij heeft een vriendelijke stem, dat is alvast een pluspunt. En ik kan volgende week al op consultatie, blijkt als we onze agenda's samen leggen. Als ik hem daarna vraag naar de soort therapie die hij aanbiedt, reageert hij verrast en een beetje uit zijn lood geslagen. 'Ik ben systeemtheoretisch geschoold aan de interactieacademie in Antwerpen', zegt hij. 'Maar dat leg ik allemaal wel uit tijdens ons eerste gesprek. Daarin kunnen we aftasten of het wat kan worden, of u zich comfortabel voelt.' Net voor ik de hoorn op de haak wil gooien, geeft hij nog mee dat hij veertig euro per sessie vraagt. 'Is dat oké voor u?' Dat weet ik eigenlijk helemaal niet. Hoeveel betaal je bij een therapeut? Er is geen richtprijs, maar volgens de koepelvereniging van CGG's ligt de prijs per sessie tussen dertig en zestig euro. Op naar de eerste afspraak dan maar, een beetje zenuwachtig zelfs. 'Waarom ben je hier?' is zijn openingsvraag, en dan is het aan mij. Na vijftig minuten heb ik vooral veel, heel veel gepraat, maar weet ik nog steeds niet welke kant we opgaan. Als ik zelf vraag of hij denkt me te kunnen helpen, is het antwoord dat er 'vele wegen naar Rome zijn, en dat het zijne wel zou kunnen werken'. Hij lijkt vooral geïnteresseerd in één voorval, en laat me daar steeds gedetailleerder over vertellen. Maar daarom zit ik er niet, in deze aangename lichte ruimte met het vrij oncomfortabele stoeltje. Ik wil vooral graag weten hoe het komt dat ik zoveel moeite doe om andere mensen niet teleur te stellen, en nog beter: of ik er anders mee kan leren omgaan? 'Dat gaan we een volgende keer uitzoeken', besluit hij op het eind van de consultatie. En of ik veertig euro bij heb?
 
De klik
Ik weet het niet zo goed. Zoveel zin om deze man nog meer te vertellen heb ik niet. Had hij niet wat meer kunnen vertellen over zichzelf of zijn denkkader? Lag het aan mij? Heb ik niet duidelijk genoeg verwoord wat ik van hem wilde? 'Vaak komen mensen met een vaag gevoel tot bij mij', zegt relatietherapeute Anne-Marie Lenjou. 'Ze weten niet wat er scheelt. Of ze voelen zich ongelukkig, en kunnen niet vatten waarom.' Lenjou is me aangeraden door een vriendin, zelf een psychologe. Ze verzekert me dat het de taak is van een therapeut om de vinger op de wonde te leggen. 'Het is juist heel boeiend om samen op zoek te gaan naar het waarom.' Eén ding is zeker: met Lenjou zit ik meteen op dezelfde golflengte. Of zo lijkt het toch na dit eerste gesprek. Zou dat zijn omdat ik me comfortabeler voel bij een vrouw? Of omdat ze me is aangeraden door een vriendin? Hoe dan ook, de klik is erg belangrijk, benadrukt relatietherapeute en seksuologe Rika Ponnet. 'Je kan helaas niet van een naamkaartje aflezen of een therapeut je zal liggen, maar tijdens het eerste gesprek kan je al voelen of je je veilig voelt bij de persoon met wie je in zee gaat. Dat betekent dat hij of zij de juiste distantie weet te bewaren: niet te dichtbij, en ook niet te koel of afstandelijk. Wie als therapeut te persoonlijk wordt, of te vriendschappelijk, doet dat vaak vanuit een eigen nood aan verbondenheid. En juist die nood kan in het therapeutisch proces na verloop van tijd voor grote problemen zorgen.'
 
Klikken maar
Na mijn eerste verwarrende ervaring met de Gentste therapeut had ik eigenlijk graag een psychologe gesproken, kwestie van zeker te zijn dat ik iemand spreek met een geloofwaardige opleiding. Maar ook daar kan je niet op afgaan, zo blijkt. Want een psycholoog is niet per se geschoold om een therapie in goede banen te leiden. Eenmaal hun studie afgerond, kunnen studenten psychologie nog een opleiding van drie of vier jaar volgen. En ook uit andere humane richtingen stromen studenten toe. Iedereen, ook mensen die een dubieuze opleiding volgden, kan het bordje 'therapeut', 'consulent' of 'coach' op de voordeur plakken. 'Uiteraard kan daar iemand tussen zitten met wie je een goed, zinvol gesprek hebt', aldus Ponnet. 'Maar over het algemeen is het echt wel koffiedik kijken en zit er ontzettend veel amateurisme tussen. Of nog erger: mensen die meer kwaad dan goed doen.' Je vermijdt al heel wat charlatans als je kiest voor therapeuten met een degelijke opleiding, menen beide dames. 'Ik denk dat het heel belangrijk is om als cliënt te durven ingaan op je gevoel', zegt Lenjou. Als je voelt dat het wringt om iets te vertellen in therapie, betekent dat misschien dat je op zoek moet naar iemand anders.' Ponnet voegt daar een nuance aan toe. 'Er is een onderscheid tussen een moeilijke, confronterende sessie en een onveilig gevoel bij de persoon met wie je werkt. Als je van het eerste wegloopt, is dat meestal een vlucht voor je problemen, in het tweede geval gaat het over een onvermogen om tot een echt contact te komen. Een goede therapeut zal je echter altijd opnieuw verwelkomen, zelfs als je een tijdje geen enkel teken van leven geeft.' Mijn persoonlijke ervaring met de Gentse therapeut past vooral in het hokje 'niet veilig voelen', besluit ik, en dus vraag ik Lenjou om een tweede afspraak. Vooral omdat ze een hoopvol antwoord heeft op mijn vraag of ze me kan helpen. 'Ik denk aan een aantal hypotheses', zegt ze. 'Wat zijn jouw vroegere ervaringen met conflicten? En welke emoties zijn daaraan gekoppeld? Ik denk dat een conflict iets anders kan betekenen dan enkel verlies, dat het de mogelijkheid biedt op iets beters.' En dat klinkt zo simpel, dat ik er heel graag meer over wil weten.

Stappenplan
1. vraag je huisarts naar een doorverwijzing, of stel de vraag aan een vertrouwenspersoon in jouw dichte omgeving
2. ga op internet op zoek naar scholingsachtergrond van de therapeut
3. maak een afspraak, en tast tijdens het eerste gesprek af of het klikt. Belangrijk is dat je je veilig voelt, wat niet betekent dat een therapeut niet te afstandelijk is, en ook niet te dichtbij komt.
4. Vraag naar zijn of haar aanpak. Hoe lang kan het traject duren? Kan je jouw verwachtingen formuleren, en krijg je zicht op de mogelijke resultaten? Let op voor een therapeut die je op korte termijn een oplossing belooft voor al je problemen, en omgekeerd voor iemand die er helemaal geen tijdsverloop op kan plakken.
5. Spreek een prijs af. Gemiddeld kost een sessie tussen dertig en zestig euro, al kan het voor koppels wel wat meer zijn (nooit meer dan tachtig euro). Sommige therapeuten rekenen niets aan voor het eerste gesprek, maar dat is zeker niet de regel. Bepaalde ziekenfondsen betalen de helft van de kostprijs per sessie terug, met een maximum van dertig euro en tot twaalf sessies.
6. Neem af en toe de tijd om de therapie te evalueren met je therapeut. Dat is in de eerste plaats aan de therepeut zelf, maar je kan er ook zelf naar vragen. Heb je het gevoel dat jullie op het goede spoor zitten? Wil je eventueel iets anders?
7. Hou in het achterhoofd dat therapie geen lineair proces is, dat je soms het gevoel kan hebben vast te zitten, of zelfs een stap achteruit te zetten. Dat het een traag proces kan zijn, en soms moeilijk en hard.