Letterlijk op het eerste gezicht

23 februari 2012

Volgens de nieuwste datingsites speelt gelaatsherkenning zo een belangrijke rol dat uitgebreide kennismakingsronden verloren tijd zijn. Winstbejag of wetenschap? Marleen Finoulst vraagt het zich af in Bodytalk en vraagt ook naar de visie van Rika Ponnet.

 

Mensen zijn heel snel in het inschatten van een potentiële partner. In minder dan 1 seconde beslis je of je iemand aantrekkelijk vindt of niet. Te klein, te groot, te oud, te jong, te dik, te dun... Hij of zij is meteen geklasseerd. Past zijn voorkomen wel in jouw beeld van een adonis, dan gaan je gedachten in tweede instantie naar zijn stem. Klinkt die aangenaam in je oren, dan ga je aandachtiger luisteren naar wat hij te vertellen heeft. Verkoopt hij intelligente praat, is hij grappig, to the point, deel je zijn standpunten, dan krijg je vervolgens zijn attributen in het vizier. Draagt hij een sporttas of een aktetas, een tatoeage of een gouden horloge? Is het zo'n type met jeansbroek en slobbertrui of een man in maatpak? Volgens de Amerikaanse antropologe en relatiedeskundige Helen Fisher (1) maken zowel mannen als vrouwen deze analyse onbewust, en weten we binnen de 3 minuten of iemand in aanmerking zou kunnen komen als liefdespartner of niet.

Onmogelijke vonk

Als die eerste minuten inderdaad zo bepalend zijn, moet daten wel een frustrerende aangelegenheid zijn. Tegen de tijd dat je eerste wijntje samen halverwege is, heb je allang beslist of je de nieuwe ontmoeting interessant vindt of niet. In het laatste geval ben je verplicht om een zekere tijd uit te zitten met iemand die je koud laat. Geen wonder dat daten vaak als weinig productief en als tijdverlies ervaren wordt. Had je voorafgaand aan de eerste ontmoeting ook een tijdlang contact via mail, dan is de frustratie nog groter, want het betekent nog meer verspilde energie. Helemaal anders is het wanneer er wel degelijk een vonk overspringt en er vanzelf een boeiend gesprek volgt. Een positief gevoel op het eerste gezicht bepaalt grotendeels het verdere verloop van de kennismaking en daarmee de kans op een relatie.

Een gelijkend gezicht

Fysieke aantrekkingskracht speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van een romantische relatie. Welke factoren bepalen of je iemand aantrekkelijk vindt of niet zodra je een ruwe selectie hebt gemaakt op basis van leeftijd, gewicht en lengte? Volgens de Amerikaanse zakenvrouw Christina Bloom, een populaire blogster en ervaringsdeskundige uit New York, draait het vooral om gezichtsherkenning. Mensen raken gecharmeerd door een potentiële partner met herkenbare gelaatstrekken. Bloom startte in de zomer van 2011 de datingsite findyourfacemate.com. Een softwareprogramma vergelijkt portretten van de leden en zoekt daaruit passende dates op basis van overeenkomstige gezichtskenmerken. Hoe die software dat doet, is moeilijk te achterhalen, maar het verkoopt. In een mum van tijd trok het nieuwe concept meer dan 40.000 singles. Zij moeten geen lange profielen opstellen, maar geven een beknopte beschrijving van zichzelf en een obligate foto. Onafhankelijk van Christina Bloom kwam een groep Europeanen op hetzelfde idee. Ook zij ontwikkelden software die gezichtskenmerken analyseert en vergelijkt, en ze startten de datingsite soul2match.com. De Europese groep gaat nog een stap verder. Eind september 2011 werd een app gelanceerd die je kan downloaden op je smartphone of iPad. Ze laat toe foto's van mensen te combineren met je eigen portret en vertelt je vervolgens of de persoon in kwestie al dan niet een goede match is voor jou. Je kan bij wijze van spreken op café mensen fotograferen en via je smartphone checken hoe je kansen staan op een liefdesrelatie.

Kijk naar John en Yoko

Beide datingsites schermen met wetenschappelijk onderzoek, maar referenties ontbreken. Op de website van Christina Bloom vinden we een korte uitleg over hormonen en signaalstoffen in de hersenen die een rol zouden spelen bij gelaatsherkenning. Soul2match, ook actief of twitter en Facebook, laat in een filmpje zien hoe gelijkend de gelaatstrekken van beroemde koppels (Angelina Jolie en Brad Pitt, Yoko Ono en John Lennon) wel zijn. Toch is de theorie niet helemaal uit de lucht gegrepen. Onderzoek bevestigt inderdaad dat gelaatsovereenkomsten significant meer voorkomen bij koppels dan bij willekeurig gevormde paren (2). Volgens de achterliggende theorie voelen we ons eerder aangetrokken door een herkenbaar gelaat, omdat dat onze voortplantingskansen zou vergroten.

Aantrekking als aanzet

"Mensen met gelijkaardige uiterlijke kenmerken komen genetisch beter overeen. Ons genetisch materiaal is zo complex dat we een goede partnerkeuze moeten maken als we onze genen optimaal willen overdragen naar de volgende generatie", zegt evolutiebioloog Mark Nelissen. "Het genotype van de potentiële partner mag enerzijds niet te verschillend zijn van het onze en anderzijds niet te gelijkend. Beide uitersten maken het nageslacht minder sterk. Om onze voortplanting te verzekeren, spelen onbewust allerlei biologische mechanismen die onze partnerkeuze mee sturen. Een daarvan is gelaatsherkenning." Maar volgens Nelissen zeker niet het enige. "Voor een eerste aantrekking zijn gezichtskenmerken zeker van belang, maar voor een partnerkeuze spelen nog andere factoren een rol. Je kan stellen dat het gezicht er mee voor zorgt dat man en vrouw elkaar ‘vinden' om de kans te krijgen om verliefd te worden." Vergelijk het met een menu dat uithangt aan een restaurant om de klant naar binnen te lokken. Zodra de klant aan tafel zit, moet de keuze voor de bestelling echter nog beginnen en kan het nog alle kanten uit.

De incestreflex

"Vanuit antropologisch oogpunt zijn er evengoed contra's aan te reiken voor deze facematetechnologie", zegt relatiedeskundige en seksuologe Rika Ponnet. "Het zogenaamde Westermarckeffect, naar de Finse antropoloog Edvard Westermarck, stelt dat seksuele aantrekking tussen leden van hetzelfde gezin, met veronderstelde gelaatsovereenkomsten, juist als tegennatuurlijk wordt ervaren. Westermarck ontdekte dat er een soort incestverbod ontstaat in culturen waar mensen over een langere periode als gezin samenleven. Iemand die veel gelijkenissen vertoont met een lid van het oorspronkelijke gezin, is dan eerder niet seksueel aantrekkelijk." Anderzijds is er vanuit de psychologie, meer bepaald de hechtingstheorie, wel iets voor gelaatsherkenning te zeggen, oppert Ponnet. "Hechting gaat samen met een zekere vorm van imprinting. Als baby herken je feilloos het gelaat, de stem, de geur van je moeder of van de figuur die het meest voor je zorgt. Dat gezicht associeer je met liefde en geborgenheid. Logisch dat je het dus als aantrekkelijk beschouwt." Veel mensen steigeren bij het idee dat ze in hun partner hun moeder of vader zoeken. "Ze zien dan natuurlijk hun ouder zoals die nu is, als oudere volwassene", beaamt Rika Ponnet. "Ze zijn het beeld kwijt dat tot stand kwam toen ze baby en kind waren en toen de ouder nog aantrekkelijk en jong was."

Lust als start

Liefde op het eerste gezicht wordt verward met lust op het eerste gezicht. Een sterke aantrekkingskracht vanaf de eerste oogopslag kan het begin zijn van een relatie, maar het kan nog alle kanten op. Mark Nelissen besluit: "Over het algemeen worden vrouwen vooral aangetrokken door creativiteit en intelligentie in een man en spelen uiterlijke kenmerken minder mee. Mannen hechten wel meer belang aan een mooi uiterlijk bij hun keuze van een vrouw. Bloom en co overdrijven."

(1) www.helenfisher.com
(2) Evolutionary Psychology. 2004; 2: 177-194.