Echte liefde hoeft geen diploma

23 september 2013

Je als hoogopgeleide vrouw verbinden met een man die minder ambitieus of lager opgeleid is, dat heet tegenwoordig met een nogal denigrerende term: downdaten. Een fenomeen dat steeds vaker voorkomt, nu voor elke 100 mannen 124 vrouwen afstuderen in het hoger onderwijs. Annelies Vanbelle (Feeling) bekijkt deze relatievorm en vraagt ook de mening van Rika Ponnet.

 

Roselien (37) en Ewout (45) zijn al vijftien jaar een koppel, en hebbben samen twee kinderen. Nochtans was hun relatie in de beginjaren niet evident. Roselien: ‘Ik was nog aan het studeren, en reeg de universitaire diploma's aan elkaar. Ewout was daarentegen een nonchalante student. In het middelbaar bleef hij een jaar zitten, en daarna probeerde hij het aan de universiteit, maar dat mislukte. Uiteindelijk haalde hij toch een diploma hoger onderwijs, van het korte type. Toen wij elkaar leerden kennen werkte hij al, maar hij combineerde die job met stevig wat uitgaan.' Ewout: ‘Roselien was een jonge belofte in de uitgeverswereld, en erg slim. Ik kickte daar wel wat op. Ze fascineerde me. Al waren onze beginjaren niet van de poes. Zij ergerde zich aan het feit dat ik geen culturele bagage had en niet erg taalvaardig was, ik vond haar soms een arrogante trut. We hadden vaak kletterende ruzies.' Roselien: ‘Het is inderdaad een wonder dat wij samen zijn gebleven: de brute bosjesman en de pedante cultuurfreak, zowat iedereen om ons heen vond het een totale mismatch.'

Je als hoogopgeleide vrouw verbinden met een man die minder ambitieus of lager opgeleid is, dat heet tegenwoordig met een nogal denigrerende term: downdaten. Een fenomeen dat steeds vaker voorkomt, nu voor elke 100 mannen 124 vrouwen afstuderen in het hoger onderwijs. Resultaat: een vrouwenoverschot, want al die hoogopgeleide haantjes verbinden zich ook nog eens liefst met een vrouw die op zijn minst een paar jaar jonger is. Zij vinden het moeilijkst een partner op de relatiemarkt: oudere vrouwen met een fors diploma, en mannen zonder of met een laag diploma. Er kan niet anders dan een shift op relatievlak ontstaan, willen al deze zoekende zielen niet in de kou blijven staan.

Liever alleen dan met de loodgieter

Rika Ponnet, relatiebureau Duet: ‘Ik zou zelfs durven zeggen: dit is hét relatiemodel van de toekomst. Je ziet bij twintigers duidelijk die trend ontstaan: mannen vinden de professionele achtergrond van hun partner belangrijk, en ondersteunen haar in opleiding of werk. Bij zij die dertig of ouder zijn, ligt dat nog moeilijker. Zij houden vaak vast aan het klassieke rollenpatroon: de hoogopgeleide, succesvolle man is veel aantrekkelijker. Veel single vrouwen willen een leraar zelfs niet eens ontmoeten, als ik dat voorstel. Je ziet het ook op datingsites: als een man alleen maar zijn job aanpast, bv. van bediende naar manager, en voorts exact hetzelfde profiel aanhoudt, is hij plots veel meer in trek. Een economisch sterke man is - zo wil het cliché - een mannelijke man.'
Vrouwen die vasthouden aan dat principe blijven tegenwoordig op hun honger zitten in de liefde. Hun motto is dan: liever alleen dan met de loodgieter. Roselien: ‘Ik zie dat om me heen bij vriendinnen. Een man die spelfouten tikt: géén optie. Geen overvloedige boekenkast: nog minder een optie. Maar ja, daar zitten ze dan wel alleen voor de buis met een pak marshmallows, grote theorieën te vertellen over dat ze niemand nodig hebben voor hun geluk.'Voor wie wel bereid is een compromis te sluiten, ziet de toekomst er rooskleuriger uit. Immers, mannen met een lager diploma: keuze te over. Rika Ponnet: ‘Vaak is downdaten - vreselijk woord inderdaad - geen bewuste keuze, maar nood breekt wet. Veel hoogopgeleide vrouwen hebben het moeilijk om na een scheiding weer een partner te vinden. Dit relatieconcept is gewoon een aanpassing aan de realiteit.'

Pioniers in de liefde

Een keuze uit noodzaak dus? Niet meer dan een compromis, voor de baanbreeksters die het wel aandurven met een man met een lager diploma? Zou er niet veel meer geluk kunnen schuilen in zo'n combinatie dan men aanvankelijk zou denken? De Nederlandse filosofe Simone van Saarloos gooide op dat vlak in NRC onlangs een moedige knuppel in het hoenderhok. Haar stelling: ‘Liefde tussen twee hoogopgeleiden is niet alleen lustdodend, het is bovenal ontzettend asociaal, improductief en maatschappelijk onverantwoord.'
‘Ik kan me daar wel wat bij voorstellen', zegt Roselien. ‘De vriendjes die ik voor Ewout had, waren allemaal knappe koppen. Ik ben zelfs een tijdje met een professor geweest. Maar aan die relaties vond ik toch telkens wat schorten. Het was misschien wat incestueus, te weinig verschillend. Alsof we allebei te cerebraal waren. De lol was er snel af, het werd allemaal wat complex. Met Ewout is de wederzijdse bevruchting veel groter. Er zit meer dynamiek in onze relatie. Ik leer hem heel wat dingen, en hij mij ook. Totaal andere dingen, maar dat is net fijn.'
Dat was wat Simone van Saarloos bedoelde, maar ook: voor een goede, symbiotische relaties, is het belangrijk dat partners elkaar nodig hebben, dat ze niet helemaal ‘gelijk' zijn. ‘Zo ontstaat er een geestelijke dynamiek,' beweert ze, ‘waarin partners elkaar complementeren door aandachtig te zijn voor andere aspecten van het leven. Ook het huishouden zal floreren: de één verdient meer en leidt een publiek leven, de ander profiteert daarvan en zorgt dat het privé op orde is."
Een beetje terug naar de wereld van onze grootouders dus, maar dan los van de geslachten. Zowel de man als de vrouw kan aan de haard blijven. Rika Ponnet vindt de visie van van Saarloos visie bijna reactionair: ‘Terug naar vroeger heeft helemaal geen zin. Ik denk dat gelijkwaardigheid erg belangrijk is. Mannen en vrouwen moeten elkaar ondersteunen, en kunnen zien zowel in de rol van ouder als van werknemer.'
Baken van rust

Ook in Nederland stootte van Saarloos op flink wat tegenwind, terwijl ze naar eigen zeggen maar één ding wou: aanzetten tot nadenken over andere relatievormen, weg van dat belachelijk archaïsche liefdesideaal Dat er nog flink wat werk aan de winkel is, bewijzen de vooroordelen waar downdaters vaak op stoten. Roselien: ‘Een vriendin zei: "Je kiest Ewout alleen maar omdat je bang bent dat je niemand anders zult vinden." Alsof het niet gewoon liefde kon zijn.' Ewout: ‘Roseliens vader zag onze relatie ook totaal niet zitten. Het kon gewoon niet lukken met zo'n cultuurbarbaar, vond hij.'
Het is een constante die je ook vindt in de scriptie van sociologe Linda Verachtert, ‘Carrièrevrouw zoekt huisman', waarvoor ze koppels interviewde met een verschillend diploma. De negatieve reacties van de omgeving, de schaamte om hun partner mee te nemen naar bepaalde gelegenheden, en soms ook de eigen irritatie over het gebrek aan intellectuele kennis bij hun partner.
Al ligt de nadruk toch vooral op het geluk dat ze ervaren: de meeste koppels zijn uitgesproken positief over hun relatie, roemen de emotionele intelligentie van hun partner en noemen hem een baken van rust. Iemand bij wie ze zichzelf kunnen zijn, bij wie ingewikkelde gesprekken niet hoeven, en bij wie liefde, genegenheid en gezelligheid vooropstaan.
Roselien: ‘Dat klopt. Ik ben gelukkiger dan ooit. De hooghartige trut is van haar troon gevallen, en heeft een veel ruimere blik op de wereld dan voorheen. Ik kan met Ewout misschien geen gesprekken voeren over het idioom van Claus of de uitspattingen van Sartre, maar intelligentie is zoveel meer dan een rijkgevulde boekenkast. Ewout is emotioneel stabieler dan ik, en overtreft me in analytisch denken. Hij ondersteunt me in alles. Het leven vereist zoveel meer skills dan de professionele. En wat het leven betreft is Ewout misschien veel beter uitgerust dan ik.'
De sterke man achter de sterke vrouw dus. Of hoe downdaten veel verder gaat dan de gespierde loodgieter als lustmodel. En diploma's in de liefde van geen tel zijn.

Een aantal aandachtspunten bij dit nieuwe relatiemodel volgens Rika Ponnet:
* Elke relatie is goed, als je je beiden er maar goed bij voelt, en je bewust kiest voor de rol die je opneemt.
* Let op voor narcisme: succesvolle mannen hebben graag een jonge vrouw aan hun zij, maar ook vrouwen hebben graag een succesvolle man als partner - dat bewijst dat ze een aantrekkelijke prooi zijn.
* Kiest je man effectief voor de rol als huisman? Wees dan als vrouw geen controlefreak, en laat het huishouden los. Voor veel vrouwen is dat moeilijk!
* Pas op voor een machtsstrijd: soms kunnen mannen er niet mee om dat hun vrouw succesvol is of meer verdient. Hij voelt zich ‘klein' en pleegt daarom geweld, of overspel. Of hij probeert de vrouw te ondermijnen in haar moederrol. Andersom kan ook: de vrouw verliest het respect voor haar minder succesvolle man en gaat hem minder hoog achten.
* Laat jullie rol daarom altijd open voor aanpassing en discussie. Als één van beiden zich niet meer goed voelt, moet je misschien zoeken naar een nieuwe formule.
* Last but not least: mannen die kiezen voor een hoogopgeleide vrouw zijn zeker geen sloefen. Vaak zijn het mannen die emotioneel heel sterk staan, en bij wie het ego niet in de weg staat. Mannen mogen dan soms nonchalante studenten zijn, het zegt niets over hun intelligentie!

Opmerkelijke cijfers over herpartneren na een scheiding:
* Vrouwen die midden opgeleid zijn maken de grootste kans op herpartneren.
* Naarmate vrouwen hoger opgeleid zijn hertrouwen ze significant minder.
* Des te lager mannen opgeleid zijn, des te minder is er kans op herpartnering. (82% laagopgeleid, 85% midden en 88% hoogopgeleid) (laag is geen middelbaar, midden is secundair afgewerkt, hoog is hogeschool of universiteit)
* Gescheiden mannen met een diploma hoger secundair onderwijs herpartneren vandaag meer met een vrouw die hoger opgeleid is, dan dat vrouwen herpartneren met een hoger opgeleide man. 
* Hoger opgeleide mannen herpartneren vaker met vrouwen die hoger opgeleid zijn dan hun ex-partner.
* Slechts 36% van de huidige partners van mannen is na herpartneren van dezelfde leeftijd: 28% van de mannen heeft een partner die meer dan 7 jaar jonger is, 10% een partner die meer dan 12 jaar jonger is, en nog eens 27% heeft een partner die tussen de 5 en 7 jaar jonger is.

Bron:
Scheiden in Vlaanderen
‘Gescheiden... en dan? Herpartneren in Vlaanderen anno 2010'
Onderzoek van Inge Pasteels en Dimitri Mortelmans, UA
*Om privacyredenen zijn de namen van Roselien en Ewout gefingeerd.