"De huwelijksmarkt is even hard als de arbeidsmarkt"

03 juni 2014

Twintigduizend interviews met zoekende singles, vierentwintigduizend exemplaren over de toonbank van relatiehandboek Blijf bij mij. Seksuologe Rika Ponnet: "Onbewust denken we dat ons liefdesleven moet verlopen zoals in een Hollywoodfilm." Artikel van Ine Van Houdenhove voor Campuskrant.

 

Op het gelijkvloers van het pand in Gent waar ze woont met man en tweelingdochters van zes, ligt het hoofdkantoor van Duet, met vestigingen in Hasselt, Kortenberg en Antwerpen het grootste relatiebureau van het land: "We hebben zeven medewerkers en gemiddeld tweeduizend leden in ons bestand. Sinds mijn licentie familiale en seksuologische wetenschappen, geef ik hier ook relatietherapie. Maar door het succes van Blijf bij mij, moet ik steeds vaker mensen doorverwijzen."


Alleenstaanden koppelen, relatieadvies geven in Libelle, Het Nieuwsblad en Psychologies en koppels met problemen begeleiden, was niet wat Rika Ponnet (45) voor ogen had toen ze in 1986 van Zottegem naar de UGent trok om er Germaanse te studeren. "Ik hield van talen, van lezen en schrijven, en volgde mijn hart. Ondanks de commentaar die je kreeg als je een niet meteen nuttige studierichting insloeg, en zonder vastomlijnd idee van wat ik er achteraf mee zou doen." Ook psychologie heeft ze overwogen: "Maar ik had een hekel aan wiskunde, statistiek leek me een onneembare hindernis." Na een lerarenopleiding en een enige kan Duits vervulde ze een paar interimopdrachten in het onderwijs om vervolgens een mooi aanbod van haar oude school af te slaan: "Iedereen verklaarde me voor gek maar ik kende dat gebouw van binnen en van buiten en ik zag het niet zitten om terug te keren. Een paar maanden probeerde ze als commercieel medewerker levensverzekeringen te slijten: "Ik had heel goede gesprekken, maar die afronden met een verkoop was nog iets anders..." En toen werd ze aangenomen als consulent bij Adagio, een huwelijksbureau zoals dat toen heette. "Ik was 25 en plots moest ik mensen bijstaan die twee keer zo oud waren en net uit een echtscheiding kwamen... Ik herinner me nog dat enorme en warme gevoel van voldoening toen ik mijn eerste koppel, twee dertigers, had samengebracht. Ik deed het met overgave." Zoveel overgave zelfs dat haar man, die psycholoog is, haar voorstelde om samen een eigen bureau op te richten. "We zagen dat er groeipotentieel was in de sector en waren er vooral van overtuigd dat we het beter konden doen."

Sex and the city

Over relatiebureaus werd in die tijd nog lacherig gedaan. "Er was ook heel wat kaf tussen het koren - zeg maar oplichters. Gedupeerden durfden toch niet klagen. Ik wou het anders aanpakken, en meer gefundeerd." De relatiemarkt bleek zoals verwacht een groeimarkt: bijna twintig jaar later is het aantal mensen dat een relatiebreuk heeft meegemaakt bijna verdubbeld, tot veertig procent. "Steeds meer mensen zijn plots ongewild alleen en merken dat het niet evident is om daar verandering in te brengen."
Van in het begin was Rika het gezicht van Duet, ook in de media: "We probeerden het taboe op relatiebemiddeling te doorbreken, en ijverden ook voor een statuut voor onze sector, dat er helaas nooit gekomen is. Ik ben ook altijd ingegaan tegen de clichés: alleenstaanden zijn geen zielepoten maar de Sex and the City Single is ook een illusie. Er zijn mensen die heel gelukkig zijn alleen, maar voor de meerderheid is het geen bewuste keuze."


Inmiddels hebben de talloze datingsites ertoe bijgedragen dat malafide bureaus van de horizon verdwenen, en dat de drempel om bij een relatiebureau aan te kloppen is verlaagd. "Niet iedereen voelt zich er comfortabel bij om zijn foto op zo'n site te zetten, en online daten is ontzettend tijdrovend. Een relatiebureau inschakelen is niet goedkoop maar onze klanten zijn bereid te betalen voor discretie en service. Of ze willen gerichter zoeken, of een ander publiek bereiken."
Ongeveer één op twee leden vindt via Duet een nieuwe partner. "Niet elk profiel is even makkelijk te matchen: laaggeschoolde mannen en hoogopgeleide vrouwen boven de 45 nemen we niet aan als ze niet aansluiten bij ons aanbod... Dat klinkt hard, maar de huwelijksmarkt ís ook hard, net zoals de arbeidsmarkt. Ook daar gaat het over troeven en beperkingen."


Al benadrukt ze dat ingesteldheid een belangrijke rol speelt. "We houden mensen soms een spiegel voor. Hoe komt het dat iemand alleen is? Waarom heb je bijvoorbeeld jarenlang in een carrière geïnvesteerd en ondertussen mogelijke partners laten linksliggen? Vaak is er bindings- of verlatingsangst in het geding, als gevolg van negatieve ervaringen als kind of in een eerdere relatie. Bedrogen zijn bijvoorbeeld."


Mensen leggen de lat zeer hoog, is haar ervaring: "Nogal wat klanten hebben een enorm eisenpakket en devalueren een potentiële partner al vlug: de verkeerde hobby, niet ambitieus genoeg, te kaal, te dik... Daaronder ligt vaak de angst om zich open te stellen, zich te engageren. We zien ook dat prille relaties heel snel worden opgegeven. Uit angst opnieuw kwetsbaar te zijn wordt de relatie gesaboteerd nog voor die een kans gekregen heeft."

Spetterende seks

Maar in vijftig procent van de gevallen lukt het dus wel. "Daarbij hanteren we een wat ik noem getraind zintuig. Je legt de puzzelstukjes samen. En gelukkig passen op ieder potje meerdere dekseltjes." Uit een behoefte aan meer theoretische achtergrond volgde ze eind jaren 90 de licentie familiale en seksuologische wetenschappen aan de KU Leuven. "Als werkstudent, drie jaar lang. Die opleiding was een enorme verrijking, ook op persoonlijk vlak.
Sindsdien besteedt ze zowat de helft van haar werktijd aan het geven van relatieadvies. De vraag is groot. "Op vijftig jaar tijd is wat we in een relatie zoeken enorm veranderd: we verwachten levenslang te leven zoals in een romantische film. Passionele aantrekkingskracht, spetterende seks, voortdurende harmonie, een antwoord op elke behoefte. De meeste mensen beseffen wel degelijk dat dat een illusie is maar onbewust zijn we er toch vatbaar voor. En dus zijn we niet tevreden met een relatie die ons niet in een constante staat van geluk brengt."


Een dankbaar denkkader dat verklaart waarom mensen telkens opnieuw een foute partnerkeuze maken of vastlopen in hun relatie is de hechtingsleer, een concept uit de ontwikkelingspsychologie dat tegenwoordig vaak gehanteerd wordt door relatietherapeuten. "Mensen kunnen veilig of onveilig gehecht zijn, als gevolg van bepaalde ervaringen in hun kindertijd of daarna." In Blijf bij mij (2012) gaat Ponnet uitgebreid in op hoe de manier waarop je gehecht bent, bepaalt hoe je in een relatie functioneert.

Verliefdheid

"Het is geen oordeel maar een vaststelling: mensen gaan sneller dan vroeger uit elkaar omdat ze het zich kunnen veroorloven, en omdat het maatschappelijk aanvaard is. Maar een echtscheiding, zeker als er kinderen bij betrokken zijn, komt nog steeds hard aan. Daarom zouden jonge mensen moeten beseffen hoe groot de impact van je partnerkeuze is op je latere leven. Ik pleit niet voor een rationele partnerkeuze maar wel voor het besef dat verliefdheid alléén geen basis is voor een duurzaam langtermijnproject. Er moeten meer factoren goed zitten. En daarom moet je in een vroeg stadium praten over hoe je de dingen ziet: trouwen of niet, kinderen of niet, wat zijn je professionele ambities?"


"A la limite willen de meesten van ons een stabiele relatie. Dat is evolutionair bepaald. Er is overweldigend bewijs uit neurobiologisch onderzoek dat duurzame verbondenheid met een partner goed is voor een mens, op mentaal maar ook op lichamelijk vlak: het immuunsysteem vaart er wel bij. Dat verlangen verklaart waarom mensen zelfs na destructieve relatie-ervaringen, toch opnieuw op zoek gaan naar een levenspartner."


"Hoe je die verbondenheid precies vorm geeft, is een andere vraag. De ene mens is genetisch en door ervaringen en achtergrond beter geprogrammeerd om een duurzame relatie te hebben dan de andere. Er zijn mensen die serieel monogaam zijn en er zijn mensen die zestig jaar bij hun eerste liefde blijven. Je zal mij niet snel een oordeel horen uitspreken. Maar het staat wel vast dat de laatste groep een makkelijker leven zal hebben. Energie die gaat naar conflicten oplossen of een nieuwe partner zoeken, kan niet gaan naar zelfontplooiing. Hoe veiliger je thuishaven, hoe beter je in staat bent om risico's te nemen, te investeren op andere vlakken."


Klanten die via Duet de liefde van hun leven gevonden hebben, tonen hun blijdschap soms met champagne of bloemen. "We krijgen trouwfoto's, geboortekaartjes, ... Na een lezing komt er al eens een koppel dag zeggen... Uiteraard is je bijdrage aan zo'n verhaal beperkt, mensen maken het uiteindelijk toch zelf. Maar het geeft toch het gevoel dat je met iets zinvols bezig bent. En dat allereerste koppel? Dat is intussen in de vijftig, met grote tienerkinderen. En nog altijd samen. (lacht)"