Waarom slimme vrouwen (vaak) niet aan een man geraken.

01 januari 2010

Reportage van Lieve Van de Velde voor De Standaard waarin o.a. de deskundige mening van Rika Ponnet aan bod komt.

 

Noem jezelf ‘de mooiste vrouw ter wereld' en een heel leger prinsen smeekt gegarandeerd om je hand. Noem jezelf ‘de slimste vrouw ter wereld' en de kans is groot dat datzelfde leger prinsen in geen tijd op de vlucht slaat. Waarom vinden vrouwen met brains, diploma's en hoge functies zo moeilijk de man van hun leven?

Nee, we willen geen verband leggen tussen de slimheid van Linda De Win en het feit dat ze ongetrouwd door het leven gaat, verre van. Maar de bittere reacties, vooral dan van mannen, op haar passage in De slimste mens ter wereld zetten wel aan het denken en roepen onwillekeurig vragen op. En als we dan even rond ons kijken, zien we in onze omgeving wel meer hoogopgeleide, snuggere, gevatte, leuke vrouwen die een flat of loft in hun eentje bezetten omdat ze Mister Right niet vinden, en hij hen ook niet weet te lokaliseren.
 
‘Mannen zijn als parkeerplaatsen. De goeie zijn bezet en zij die nog vrij zijn, zijn die voor gehandicapten', lacht Karen. Ze is een late veertiger, leidt als professor haar eigen departement, geeft lezingen, publiceert wetenschappelijke artikels en ziet er ook nog eens goed uit. ‘Dat grapje maakte een vriendin onlangs. Ik weet het, het klinkt cru, maar er zit wel een grond van waarheid in. Ik zoek een man met wie ik serieus en diepgaand kan praten, die op mijn golflengte zit, die empathisch is en emotioneel intelligent. Maar ik heb hem nog niet gevonden, en ik denk niet dat dat snel gaat gebeuren. Een ronkende titel, een diploma, een goed gespijsde bankrekening of een hoge functie hoeft hij niet te hebben. Zelfs een huisman kan - graag zelfs - als het maar iemand is die intelligent is en een ernstig gesprek kan voeren en bij wie ik wederzijds respect voel.'
Sinds haar scheiding, intussen alweer even geleden, heeft Karen een aantal relaties en een paar dates achter de rug. De liefdesmarkt is een beetje zoals het bedrijfsleven, weet ze intussen: als het erop aankomt, gelden nog altijd de stereotiepe, ouderwetse regels van de machtige man die toch liever een vrouw heeft die een trapje lager staat dan omgekeerd. ‘"Een man wil niet met zijn baas naar bed", zei iemand me onlangs. Daar knelt het schoentje misschien?'


Een gelijkaardig verhaal bij Katrien (38), die als arts in een ziekenhuis werkt. ‘Ik zal niet beweren dat er geen mannen zijn die graag een vrouw hebben met wie ze op hetzelfde niveau kunnen discussïeren en praten, maar ik zie er toch ook veel andere, zeker in de medische wereld. Het cliché van de dokter die iets heeft met een verpleegster of een secretaresse is nog echt de wereld niet uit. Maar het verhaal heeft natuurlijk twee kanten. Als ik naar mezelf kijk, wil ik immers ook het liefst een man naar wie ik kan opkijken. Dan kom je in een vijver terecht waarin nu eenmaal minder mannen zitten. Als veel van die mannen dan nog eens vallen op poppemiekes, dan wordt het wel heel lastig om gewoon al een kandidaat te vinden.'


Een opmerkelijk fenomeen. Als je aan mannen vraagt of ze een intelligente vrouw sexy vinden, dan krijg je gegarandeerd het antwoord: ‘Natuurlijk. Een vrouw met wie je kunt doorbomen over existentiële vraagstukken, over de gedichten van Claus, de staatshervorming of de milieuproblematiek geeft net diepte, pit en gelijkwaardigheid aan een relatie.' Geen man die zal verklaren dat hij liever een dom blondje in huis haalt.

RIDDERS GEZOCHT

We kloppen aan bij relatietherapeute Rika Ponnet, die in haar relatiebureau Duet een duidelijk overschot van hoogopgeleide, intelligente vrouwen heeft, zowel jong als oud. ‘Het is vandaag echt een van de belangrijkste problemen op de relatiemarkt', zegt ze. ‘Een van de populaire verklaringen is, makkelijk gezegd, dat mannen zulke vrouwen niet aankunnen, dat ze zich bedreigd voelen. Maar dat is lang niet het hele verhaal. Je moet naar de sociale context kijken. In de hele emancipatiebeweging hebben vrouwen steeds meer plaatsen ingenomen in domeinen die traditioneel aan mannen voorbehouden waren. Ze voelen zich daar vaak ook goed bij, ze hebben gestudeerd, ze kunnen hun mannetje staan en hebben hun eigen prioriteiten opgebouwd. Maar in hun relatie houden ze er toch nog vaak typische, "oude" verwachtingen op na. Ze willen een man naar wie ze kunnen opkijken. Ridders, zeg maar. Nu, als je zelf al wat bereikt hebt en een man zoekt die een nog een trapje hoger staat, wordt de visvijver wel heel klein.'

Zijn mannen bang van slimme vrouwen? Karen lacht: ‘Een vriend van mij was eens getuige van een gesprek onder mannen. Het ging erover dat ze niet konden vatten dat "iemand als ik" single was. "Hoe kan dat nu? Zo'n vrouw?" Dat was de teneur. Maar toen ze er verder over doorgingen, bekenden ze een na een dat ze me niet zouden durven te benaderen. Waar ze dan precies bang voor zijn? Van een vrouw over wie ze geen controle hebben? Veel mannen zijn het ook niet gewoon, zeker niet als ze iets ouder zijn. Ze kennen enkel het klassieke patroon waarbij de man de slimste en de best betaalde is en de hoogste status heeft, en waarbij de vrouw een stapje opzij doet voor de carrière van haar man. Het omgekeerde is vaak echt nog ondenkbaar.'

Liesbeth is 32 en geeft les aan een hogeschool. Ook zij kent het probleem. ‘Of ik mannen afschrik? Ja, dat heb ik toch al gehoord. Dat ze geremd zijn om contact met me te zoeken omdat ik te zelfzeker overkom. Willen mannen nog altijd liever die ouderwetse, dominante positie in een relatie? Of zijn ze misschien bang dat ze me gaan teleurstellen?'

RARE KRONKELS

We kunnen dan wel wat tongue in cheek lachen met de stereotiepe verlanglijstjes van mannen, als de vrouwen eerlijk in hun ziel kijken, hanteren ze zelf ook vaak klassieke patronen, hoe geëmancipeerd en vrijgevochten ze ook mogen zijn. Katrien, de arts, geeft het grif toe: ‘Ik betrap mezelf wel op ouderwetse gedachten. Als ik heel eerlijk ben, zie ik me mijn leven bijvoorbeeld niet delen met een verpleger. Je leeft als koppel uiteindelijk niet enkel met z'n tweeën, maar ook in een maatschappij, en volgens mij is het vooral daar dat in een onevenwichtige relatie het schoentje uiteindelijk gaat knellen. Een diploma bepaalt absoluut niet of ik me goed en veilig bij iemand voel en of ik een goed gesprek met hem kan voeren. Maar de financiële kant van de zaak kun je niet zomaar wegcijferen. Als je als koppel een huis of een auto koopt, verwacht ik ergens toch een gelijke bijdrage van mijn partner. Mannen vinden het volgens mij zelf ook helemaal niet zo leuk wanneer hun vrouw meer slagkracht heeft. En wanneer ik mijn partner meeneem naar een receptie van mijn werk of naar mijn familie, wil ik dat hij zich daar goed voelt en dat ik me geen zorgen hoef te maken over op termijn opgekropte frustraties.'


Dat laatste maakt ook Karen meer dan eens mee, hoewel ze zelf consequent geen belang hecht aan de diploma's of bankrekeningen van een man. ‘In het begin vinden ze het altijd fantastisch, een vrouw met intellectuele bagage, met een job die indruk maakt, het is een beetje een paradepaardje. Maar na een tijdje gaat er iets knagen en beginnen ze zich minderwaardig te voelen. Ik heb het met een paar mannen meegemaakt. Wanneer ik een lezing gaf, hadden ze ineens niet meer zo veel zin om mee te gaan. Gingen ze toch mee, dan was de spanning soms te snijden. Als ik in de auto op weg naar huis nog maar één woordje van kritiek gaf, was het hek van de dam. Dan voelden ze zich persoonlijk zwaar aangevallen en escaleerde de discussie buiten elke proportie.'

Karens verhaal lijkt onwaarschijnlijk, maar toch is het een symptoom waar ook Rika Ponnet mee vertrouwd is. ‘De al dan niet verdoken machtsstrijd in een relatie waarin de vrouw hoger opgeleid is of hoger op de sociale ladder staat, is vaak frappant. Vrouwen kunnen daar ook heel dubbelzinnig in zijn, ze hebben soms een rare kronkel. Ze zoeken een man die slimmer is, naar wie ze kunnen opkijken, maar tegelijk willen ze zelf toch elke dag bewijzen dat ze minstens even slim zijn. Gevolg: voor je het weet, zit je ruzie te maken. Met als bizar neveneffect dat je, als je de discussie wint, tegelijk een beetje respect voor je man verliest. Hij zal dat op zijn beurt ook voelen, en misschien proberen om het evenwicht op een andere manier te herstellen - door verbaal of fysiek geweld te gebruiken, of door er simpelweg uit te stappen en zijn zelfrespect te laten opkrikken door een andere vrouw, niet zelden een jongere. En dan kom je weer in het klassieke verhaaltje terecht.'

Een mens zou op den duur nog gaan denken dat een meer dan gemiddeld IQ een handicap is. Liesbeth (32): ‘Dat is misschien extreem negatief uitgedrukt, maar het maakt je liefdesleven er in elk geval niet makkelijker op. "Je bent te veeleisend", hoor ik dan van vrienden en familie. "Zo moeilijk kan dat toch niet zijn, een leuk iemand vinden om je leven mee te delen?" Welnu, ik vind dat helemaal niet simpel. Het is toch iets superbelangrijks, daar ga je toch niet zomaar overheen?'

Laat een ding toch duidelijk wezen. Het cliché van de alleenstaande, bebrilde bibliothecaresse die avonden lang eenzaam snotterend boven haar boeken doorbrengt, ligt gelukkig al enkele decennia achter ons. Nee, een beetje slimme vrouw die solo leeft, zoekt de invulling van haar leven vandaag gulzig op andere wegen dan in het klassieke huisje-kinderen-manplaatje. Het is een van de eerste dingen die de ondervraagde vrouwen echt wel kwijt willen: hun leven is meer dan oké, ze voelen zich goed in hun vel en hun job, hebben een volle agenda, zijn omringd door leuke vrienden en familie. Het leven zou gewoon nog net iets prettiger zijn met een soulmate aan hun zijde. Een slimme, liefst.

DE ZELFHULPGIDS

Amerika zou Amerika niet zijn als er ook over dit onderwerp geen zelfhulpboeken in de rekken lagen. Een van de meest in het oog springende titels werd neergepend door dokter Alex Benzer en heet The smart woman's guide to being absolutely irresistible. Hij schreef het boek omdat hij niet meer kon aanzien hoe in steden als New York en Los Angeles massa's intelligente, hoogopgeleide en zelfbewuste vrouwen tegen hun zin single blijven.


Hoe komt dat? ‘Die dames hebben het alleen maar aan zichzelf te wijten', besluit Benzer. Op basis van jarenlange observaties stelt hij vast dat de hoogopgeleide, single vrouw systematisch haar kansen op romantisch geluk zelf dwarsboomt. De redenen die hij daarvoor aanhaalt, doen vast meer dan een vrouw steigeren.


1. Slimme vrouwen willen beter scoren dan hun partner
Benzer: ‘Een intelligente vrouw wil een intelligente man, iemand met wie ze verrijkende conversaties kan hebben. Met een man die op dat vlak haar mindere is, verveelt ze zich te pletter. Als ze zo'n man vindt, voelt ze zich echter vaak geïntimideerd door zijn intelligentie, stort ze zich onbewust in een spelletje "wie is de slimste" en steekt een bizarre vorm van competitiegedrag de kop op. De heer in kwestie weet niet wat hem overkomt, alleen dat de eigenschap die hem in de eerste plaats aantrekkelijk maakte voor mevrouw, nu een bron van spanning vormt.'
Katrien (38): ‘Ik heb zo'n relatie gehad, toen ik dertig was. Extreem vermoeiend. Ik heb er wel uit geleerd dat je EQ belangrijker is dan je IQ, dat winnen niet zo belangrijk is en dat er andere manieren zijn dan conflicten en discussies om te krijgen wat je wilt.'

2. Sommige vrouwen brengen hun innerlijke ceo mee in de relatie
Benzer: ‘Vrouwen die een job vol verantwoordelijkheden hebben, zijn geneigd om zich in hun relatie op dezelfde manier te gedragen als op het werk. Dat mevrouw-de-baassyndroom is de beste manier om een man weg te jagen.'
Karen: ‘Dat is een heel erg onrechtvaardige stelling. Ze bewijst nog maar eens dat een mentaliteitswijziging bij mannen echt wel nodig is. Van een man wordt al jaren aanvaard dat hij zowel op het werk als thuis de knopen doorhakt. Van een vrouw wordt dat niet gepikt. Klopt niet.'

3. Hoogopgeleide vrouwen maken van de liefde geen topprioriteit
Benzer: ‘Daten en liefde zijn geen dingen waar je eens aan begint nadat je de rest van je lijstje - een project op het werk, een seminarie, een opleiding - hebt afgewerkt. Als je echt wilt dat het gebeurt, steek er dan evenveel tijd en energie in.'
Rika Ponnet: ‘Dat zie ik inderdaad bij veel vrouwen in mijn databank. Ze hebben de tijd genomen voor hun opleiding en hun carrière en dan merken ze plots dat ze omringd zijn door mensen die allemaal getrouwd zijn en een gezin hebben, en zij hebben dat niet. Hun focus lag lang op andere dingen, ook en vooral omdat ze altijd hebben geleerd dat hun sociale positie en kennis belangrijk zijn voor de waardering die ze krijgen in de maatschappij. En terecht.'
Liesbeth (32): ‘Vrienden zeiden me onlangs: "Ga toch een kookworkshop volgen, daar vind je zeker iemand. Maar dat wil ik niet. Als ik een cursus volg, doe ik dat omdat ik daar echt in geïnteresseerd ben. Zo volg ik nu danslessen en een opleiding in kleur- en stijladvies. Helaas niet meteen avonden waar het vol mannen zit (lacht).'

4. Ze kijken meer naar ‘s mans cv dan naar de persoon zelf
Benzer: ‘Intelligente vrouwen kunnen soms zo kicken op het cv van een man dat ze uit het oog verliezen hoe slecht die persoon bij hen past.'
Liesbeth (32): ‘Ik heb zeven jaar een relatie gehad met een man die zijn middelbare school niet had afgemaakt, maar die was intelligenter dan veel mannen met een universitair diploma. Ik denk dat het voor mij eerder een kwestie is van emotionele intelligentie: van zijn waarden en normen, of hij emotioneel stabiel is en weet wat hij wil in het leven. Ik heb niets tegen een huisman, maar hij moet dan wel een passie hebben, een levensdrive.'
Voor Ann, 37 en docent in een hogeschool, is een intelligente match cruciaal. Al wil ze dat niet definiëren in termen van status en diploma's, wel in termen van snelheid van denken en redeneren. ‘Dat moet gewoon gelijk liggen, anders werkt het niet. Als ik een afspraakje heb met een man die een kwartier lang een verhaal vertelt waarvan ik na één minuut de afloop al kan raden, dan weet ik dat dat nooit kan werken. Dan begin ik er niet aan.'

5. Intelligente vrouwen spelen hun vrouwelijke troeven te weinig uit
Benzer: ‘Alle vrouwen denken de liefde kapot, maar deze groep vrouwen is er kampioen in. Wat vindt hij van mij? Wat denkt hij dat ik denk dat hij denkt wanneer ik dit of dat zeg? En doordat ze vaak te rationeel bezig zijn, onderschatten ze ook vaak de impact van echte vrouwelijke krachten, die net vaak in het fysieke liggen. Mannen houden van intelligentie, maar ook van een decolleté en van een complexloze flirt.'
Katrien: ‘Grappig. Ik ben echt geen flirter, maar wanneer ik op vakantie ben, ver van de mensen die mij kennen en die weten wat voor job ik doe, flirt ik veel gemakkelijker. En dat hoor ik ook van andere vrouwen. Raar, toch?'