Drie is te veel!

12 januari 2012

Exen die maar niet exit gaan, claimende ouders of bemoeizieke schoonzussen. Wat doet het met je relatie als er medespelers zijn die de nodige druk uitoefenen? Reportage van Carine Stevens die tevens de mening en advies van Rika Ponnet vraagt.

 

Jij en je partner leven niet op een eiland. Oké, helemaal in het begin lijkt het daar misschien op, als je nog zodanig hoteldebotel bent dat de wereld stilstaat als je geliefde je in de ogen kijkt. Maar op een dag daal je af van de roze wolk die verliefdheid heet en constateer je dat er ook nog zoiets bestaat als de buitenwereld. En jawel, jullie hebben allebei een sociaal netwerk en een persoonlijke geschiedenis, druk bevolkt door ouders, broers, zussen, exen, kinderen en vrienden: allemaal mensen die op een of andere manier invloed uitoefenen op jullie relatie. De normale gang van zaken, inderdaad. Maar soms is die invloed zo groot dat je het gevoel hebt dat je je partner moet delen met iemand anders, zonder dat hij vreemdgaat.
 
Zoals bij Wendy (30) en haar vriend Adriaan, die nu twee jaar samenwonen: "Dat Adriaan en zijn moeder twee handen op één buik zijn, wist ik vanaf het begin. Zijn vader is een man van weinig woorden, terwijl Adriaan en zijn moeder juist heel extravert en open zijn. Ik vond het in eerste instantie alleen maar positief dat Adriaan zo'n sterke band heeft met zijn moeder. Het maakte hem tot de gevoelige, lieve knuffelbeer op wie ik verliefd was geworden. En daarbij, hij woonde al jaren alleen, op zijn appartementje, wat toch een teken was dat hij zijn eigen boontjes kon doppen, zo redeneerde ik. In het begin kon ik er dan ook nog grapjes over maken dat hij zo vaak met zijn moeder belde of langsging bij zijn ouders. Om zijn was te brengen of op te halen, want die deed zijn moeder nog voor hem, of omdat ze te veel lasagne had gemaakt en hij zijn portie kon komen ophalen. Maar sinds ik bij hem ben ingetrokken, werkt het me mateloos op de zenuwen dat zijn moeder nog zo prominent aanwezig is in zijn leven, en dus ook in het onze. Niet dat ze zich ongevraagd overal mee bemoeit of constant aan de deur staat, dat gelukkig niet. Maar Adriaan kan nog altijd geen belangrijke beslissing nemen zonder haar advies in te winnen en bespreekt zowat elk facet van ons leven met haar, van de aanschaf van een nieuwe wasmachine over beslommeringen op zijn werk tot een film die we de avond ervoor hebben gezien. Adriaan zegt dat ik overdrijf en overgevoelig reageer, en dat ik juist blij moet zijn dat zijn moeder zo betrokken is. Maar het klopt toch niet dat ik het gevoel heb dat de mening van zijn moeder zwaarder doorweegt dan de mijne en dat ik met haar moet wedijveren om de liefde en aandacht van mijn lief!?"

Onder moeders vleugels

"Nee, dat klopt niet", bevestigt relatiedeskundige Rika Ponnet. "Als je een relatie hebt, moet het voor iedereen duidelijk zijn dat je belangrijkste engagement naar je partner gaat, niet naar je moeder. Je mag je ouders graag blijven zien, maar ze mogen niet in de weg staan bij het maken van je eigen keuzes. Wat Wendy vertelt, zie je tegenwoordig wel vaker. Geen wonder: jongvolwassenen van nu zijn doorgaans opgegroeid in kleine gezinnen, vaak ook in eenoudergezinnen. Daardoor, én door de huidige opvoedingsstijl, is er minder afstand tussen ouders en kinderen en ontstaat het risico op een symbiotische relatie waardoor ze zich moeilijk van elkaar kunnen losmaken. Een ouder die er alleen voor staat, plooit zich automatisch meer terug op zijn kinderen, voor gezelschap, aanspraak en affectie. Dat maakt het voor een kind nog moeilijker om zijn eigen weg te gaan."
 
En dat geldt zeker niet alleen voor zonen, zo vertelt Koenraad (34). "Lien en ik leerden elkaar kennen via een dating site; we waren allebei al een tijdje single en toe aan een vaste relatie. Het liep best goed tussen ons, maar toch heb ik het na ongeveer een jaar uitgemaakt. Ik had te vaak het gevoel dat ik op de tweede plaats kwam, na haar moeder. Liens vader was overleden, haar broer woonde met zijn gezin in het buitenland en Lien en haar moeder waren in de loop der jaren een soort twee-eenheid geworden. Lien zag me graag, maar ze kon niet volledig gaan voor onze relatie. Nu eens moest ze gaan winkelen met haar mama, dan weer zei ze op het laatste nippertje een afspraak af omdat haar moeder een dipje had. Over dipjes gesproken, die had ze vooral voor we op vakantie vertrokken. Dan begon ze al weken op voorhand zielig te doen, omdat ze haar dochter zo lang moest missen. Lien kloeg ook wel regelmatig dat haar moeder zoveel beslag op haar legde, maar als het erop aankwam, veranderde er niets. Toen ik over samenwonen begon en Lien zich hardop afvroeg of ze dat wel kon maken, en of haar moeder het wel zou redden in haar eentje, heb ik er een punt achter gezet."
 
"Als een volwassen kind een te sterke moederbinding heeft, wordt de schuld vaak bij het kind gelegd", haakt Rika Ponnet daarop in. "Je moet je kunnen losmaken van je ouders, anders ben je een moederskindje, vindt je omgeving smalend. Terwijl het niet aan het kind is om de navelstreng door te knippen, maar aan de moeder. Die moet toelaten dat haar jong zijn vleugels uitslaat. Houdt zij dat tegen, bewust of onbewust, dan zal het kind daar ook niet in slagen. En zal zijn of haar loyauteit naar mama toe altijd een rem blijven op zijn eigen ontplooiing en relationele leven."

Het spook van je ex

Niet alleen ouders kunnen ervoor zorgen dat het soms wat druk is in een relatie, ook exen kunnen danig blijven spoken, zelfs als ze officieel al lang van het toneel verdwenen zijn en de liefde finaal over is. Als je partner bedrogen en gedumpt werd, kan dat resulteren in een gekwetst ego en veel achterdocht en jaloezie naar jou toe; de geest van zijn ontrouwe ex waart nog altijd rond. Maar je kunt ook je eigen ex meenemen in een nieuwe relatie. Als je je schuldig voelt bijvoorbeeld, omdat jij het initiatief hebt genomen om uit elkaar te gaan en hem niet nog meer verdriet wilt doen.
 
Zoals Anja (43): "Ik weet best dat ik te halfslachtig bezig ben geweest, dat eerste jaar na de scheiding. Maar ik wilde geen ruzie met Erwin, en hem niet nog ongelukkiger maken dan hij al was nadat ik hem verteld had dat ik verliefd was geworden op iemand anders. We wilden vrienden blijven, omwille van onze twee kinderen. Dus spraken we af dat we altijd bij elkaar konden binnenspringen als we de jongens wilden zien. En dat we misschien ook nog af en toe een uitstapje konden maken, wij samen met de kinderen, en verjaardagen en feestdagen samen vieren. Ik ben na de scheiding zelfs nog meegegaan naar een feestje van Erwins werk, omdat hij het vervelend vond om in zijn eentje te gaan. Toen Vic bij me introk, wist hij dat Erwin en ik nog goed overeen kwamen. Hij had zelf een vechtscheiding achter de rug en vond het bewonderenswaardig, de manier waarop wij met elkaar omgingen. Maar na een tijd begon het te wringen. Omdat Erwin steeds meer onze agenda bepaalde, door de onregelmatige tijdstippen waarop hij de kinderen haalde en terugbracht, en ik daar niets van durfde te zeggen. Maar vooral omdat hij zich niet liet tegenhouden door het feit dat Vic nu bij me woonde en nog altijd op de gekste momenten kwam binnenvallen. Misschien nog vaker dan ervoor, alsof hij duidelijk wilde maken dat hij ook nog zijn rechten had en een belangrijke plaats innam in mijn leven. Vic reageerde daar steeds kribbiger op, en ik werd gek omdat er zo aan alle kanten aan me getrokken werd terwijl ik alleen maar het beste met iedereen voorhad. Toen Erwin voorstelde om voor de twaalfde verjaardag van onze jongste samen een weekend naar Parijs te gaan - wij met z'n viertjes, als gezin - besefte ik dat we verkeerd bezig waren en dat ik komaf moest maken met dat hele vriendjesgedoe tussen Erwin en mij, wilde ik mijn relatie met Vic een serieuze kans geven. Het was niet makkelijk om die boodschap over te brengen en heeft alsnog voor veel wrijvingen gezorgd, maar ik ben blij dat ik op tijd heb ingegrepen."

De foto op de kast

"Het gebeurt wel vaker dat exen elkaar moeilijk kunnen loslaten en nog met allerlei onzichtbare draadjes verbonden blijven, ongeacht of ze een andere partner hebben of niet", zegt Rika Ponnet. "Maar een scheiding is een scheiding, en dat betekent dat je best niet meer constant naar elkaar belt of bij elkaar in de huiskamer zit. Zeker niet als je een nieuwe relatie hebt. Dan moet je een duidelijk standpunt innemen en niet toelaten dat je ex tussen jou en je huidige partner in komt te staan. Hoe je dat best aanpakt? Door, als het enigszins kan, met alle volwassenen rond de tafel te gaan zitten en heldere afspraken te maken. Zoals: altijd even bellen om te vragen of het past dat je langskomt. Of: verjaardagen van de kinderen worden voortaan apart gevierd, ofwel met de nieuwe partners erbij."

Moeilijker wordt het als de 'derde' in de relatie geen ex is, maar een overleden partner. "Nu is het over", zegt Annemarie (39), "maar ik heb heel lang het gevoel gehad dat Johan niet alleen met mij getrouwd was, maar ook nog met zijn eerste vrouw, die verongelukt was. Leen was amper zeven maanden dood toen Johan en ik verliefd op elkaar werden. Ik denk dat hij nog altijd in rouw was en zich schuldig voelde omdat hij doorging met zijn leven, maar tegelijk niets liever wilde dan dat. Ik moedigde hem aan om over Leen en hun leven samen te vertellen, om te tonen dat ik respect had voor wat geweest was. Maar hij vond het moeilijk om met mij over haar te praten, zei hij. Wat me toch een beetje het gevoel gaf dat hij me buitensloot uit wat een groot stuk van zijn leven was geweest. Als we wél normaal over Leen hadden kunnen praten, zou ik een veel genuanceerder beeld van haar hebben gekregen, denk ik. Nu nam ze in mijn hoofd steeds mythischer proporties aan. Soms zat Johan in gedachten verzonken te staren naar haar foto op de kast; dan bloedde mijn hart. Was Leen zijn grote liefde geweest, en wat was ik dan voor hem? De omslag is er gekomen tijdens mijn zwangerschap, en vooral na de geboorte van onze tweeling. Al mijn twijfels zijn nu weg. Leen was ooit de vrouw van zijn leven, oké, maar nu ben ik dat. Mede dankzij die twee kleine pagadders die ons voorgoed met elkaar verbinden."

Een kwestie van loyauteit

"Loslaten hoeft niet synoniem te zijn voor vergeten", aldus Rika Ponnet. "Je ouders, je vroegere vriendjes, je exen, je volwassen kinderen... ze maken allemaal deel uit van wie je bent, je draagt ze met je mee. Maar als ze nog heel erg op de voorgrond staan en veel plaats innemen in je hoofd en je hart, is er letterlijk te weinig ruimte voor iemand anders."
 
Dat ondervond ook Marc (52), de vriend van Pauline. "Ik verwachtte echt niet dat Pauline de hele tijd smachtend op me zat te wachten", vertelt hij. "Maar ik vond het wel raar dat haar leven nog zo sterk rond haar drie kinderen draaide dat ze amper tijd had voor mij. Ook al waren die 'kinderen' al ver in de twintig en woonden ze niet meer thuis. Ze hoefden maar te kikken, of mama Pauline sprong al in de auto. Het heeft trouwens een hele tijd geduurd voor ze hen verteld heeft dat ze een relatie had, met mij, zo bezorgd was ze over hun reactie. Die viel overigens best mee; ze waren hooguit wat aftastend, zeker niet negatief. Daarnaast had Pauline nog haar werk, en vriendinnen die ze regelmatig wilde zien. Dat snapte ik wel, maar ik wilde niet het opvulsel in haar agenda zijn, voor als ze nog ergens een gaatje op overschot had. Als ze een relatie met me wilde, moest ze daar ook voluit voor willen gaan, anders hoefde het niet voor mij. Pauline schrok toen ik haar dat vertelde. Ze had niet te hard van stapel willen lopen, zei ze, omdat ze een paar negatieve ervaringen achter de rug had, en ze wist ook wel van zichzelf dat ze een enorme moederkloek was. Het is niet zo dat sinds dat gesprek alles veranderd is; zo vlug gaat dat niet. Maar ik weet nu tenminste dat ik écht belangrijk voor haar ben en dat ze me niet kwijt wil. We maken nu bewust meer tijd voor elkaar. We komen er wel."

Rika Ponnet: "Erkend worden in je gevoel, in je frustraties en irritaties, dat is cruciaal. Niet afgewimpeld worden in de zin van 'Je overdrijft' of 'Doe niet zo jaloers'. Krijg je zelf te horen dat je een derde persoon binnen de relatie hebt gebracht, schiet dan niet meteen in de verdediging maar vraag je in alle eerlijkheid af of dit klopt, en of je wel voldoende loyaal bent naar je partner toe. Laat je hem wel duidelijk genoeg merken dat hij op de eerste plaats komt? Want daar draait het uiteindelijk om als je je relatie leefbaar en gezond wilt houden: dat je weet dat je zijn nummer één bent, en omgekeerd."

En wie is/was de derde in jouw relatie?

"Mijn schoonzus, die acht jaar ouder is dan mijn man. Ze bleef hem behandelen als het kleine broertje dat ze bij het handje moest houden en uitleggen hoe het leven in elkaar zat, ook toen hij al lang met mij getrouwd was. Natuurlijk had ze ook voortdurend kritiek op mij en liet ze duidelijk merken dat ik niet goed genoeg voor haar broer zorgde. Of misschien was ze wel jaloers omdat haar broer trouwde en kinderen kreeg, terwijl zij nog altijd single was. Hoe dan ook, als mijn man en ik in die tijd ruzie hadden, ging het steevast over zijn zus. Pas toen ook zij een relatie kreeg, is het gebeterd. Nu heeft ze haar eigen man om voor te zorgen." (Nancy, 41)


"Zijn werk. Ik heb meer dan eens geroepen: 'Ben je met mij getrouwd, of met je job?'. Als we iets gepland hadden, blies hij dat vaak op het laatste nippertje af omdat hij nog dringend iets moest afwerken. Op vakantie ging de laptop mee en bleef hij bereikbaar voor zijn collega's. Toen ik op een dag naar het ziekenhuis moest voor een vervelend onderzoek en hij niet alleen glad vergeten was dat hij beloofd had om mee te gaan, maar ik hem ook niet kon bereiken omdat hij middenin een meeting zat, is er iets geknapt in mij. Kort daarna zijn we uit elkaar gegaan. Ik denk dat hij nog altijd niet doorheeft waar het fout is gelopen." (Caro, 36)


"Mijn toenmalige beste vriendin. Ze was verbitterd na een paar stukgelopen relaties en had geen goed woord meer over voor mannen. Verderfelijke en onbetrouwbare wezens waren het in haar ogen. Toen ik verliefd werd op Hans, was ze niet blij voor mij, maar keek me alleen maar meewarig aan. En ook al kon ze niet voorkomen dat we een koppel werden, haar woorden werkten als een sluipend gif. Hans merkte het meteen aan me als ik met haar had afgesproken; dan was ik negatiever dan anders, snauwde hem sneller af, kon weinig van hem verdragen. Toen ik inzag wat voor destructieve invloed ze had op mij en mijn relatie, heb ik haar geruisloos uit mijn leven laten verdwijnen." (Evi, 32)


"Mijn vader. Hij was mijn held, ik zijn oogappel. En voor zijn kleine prinsesje was uiteraard geen enkele man goed genoeg. Zeker Paul niet, die geen diploma of ronkende titel kon voorleggen. Papa heeft alle moeite van de wereld gedaan om me te doen inzien dat ik met Paul nooit gelukkig zou worden, dat ik veel beter verdiende. En in plaats van mijn hart te volgen, heb ik naar mijn vader geluisterd en het uitgemaakt met Paul zodra zich de eerste strubbelingen voordeden. Tot we elkaar een jaar later weer tegen het lijf liepen en nu voorgoed voor elkaar kozen. Papa is overigens snel bijgedraaid toen hij Paul beter leerde kennen. Ze zijn nu de beste vrienden." (Veronique, 38)


"Zijn kinderen, en dan vooral zijn dochter. Rik en ik zijn al meer dan twee jaar een koppel, en ook al is zij vanaf het begin op de hoogte, ze doet nog vaak alsof ik niet besta. Ze negeert me als het enigszins kan, of doet alsof ze uit de lucht komt vallen als ze me ziet, of nodigt alleen haar vader uit op feestjes. En Rik, die blijft maar schipperen omdat hij geen ruzie wil met zijn dochter. Ik voel me soms meer zijn minnares dan zijn vaste vriendin." (Reinhilde, 55)

Zo ontmasker je hem/haar

* Om te beginnen: accepteer dat jij en je partner allebei een verleden hebben. Vertel elkaar over familiebanden en vorige relaties; dat is belangrijk om gevoeligheden te kunnen duiden en 'derden' te leren herkennen.
* Zo weet je of er een derde in je relatie zit: als veel van de conflicten tussen jou en partner draaien rond een andere persoon, waarbij vaak dezelfde stokpaardjes van stal worden gehaald, genre 'Doe niet zo krenterig, je bent net je moeder' of 'Ik weet wel dat je ex lekker kon koken, maar je zult het nu toch met mijn stoverij moeten doen'.
* Ga niet in concurrentie met hem of haar, als het een 'derde' is die je partner heeft meegebracht. Dat heeft geen zin en zou de zaak alleen maar op de spits drijven. Het is iets wat je partner moet oplossen, niet jij.
* Ontken je gevoelens niet en schuif ze niet onder de mat. Zo worden ze alleen maar giftiger.
* Vertel aan je partner hoe je je voelt, zonder hem aan te vallen. Praat in de ik-vorm; het vergroot de kans dat hij naar je luistert en je gevoelens ernstig neemt. En dat is de eerste, belangrijkste stap naar een oplossing.
* Kijk kritisch naar jezelf. Ben je er zeker van dat er van jouw kant geen extra speler is die meer invloed heeft op jullie relatie dan je partner zou willen?
* Bij twijfel, laat duidelijk aan je partner merken dat hij uitermate belangrijk voor je is. Anders leg je een bom onder je relatie.
* Komen jullie er zelf niet uit, omdat je schoonmoeder je man blijft claimen of omdat jij je overleden partner niet kunt loslaten, zoek dan hulp bij een psychotherapeut of relatietherapeut. Adressen van een therapeut in je buurt vind je op www.psycholoog.be of www.bvrgs.be