Macht in relaties

01 juli 2013

Zij wil naar een warm land op vakantie, hij niet. Hij gaat graag uit eten, zij niet. Koppels botsen op verschillen. En dan wordt er vaak een strijd gevoerd over wie, wat, wanneer beslist. Een strijd om macht: wie domineert en wie past zich aan. Een spel tussen koppels dat eigenlijk al start bij de partnerkeuze. Interview van Leen Vermeire met Rika Ponnet, schrijfster van het boek ‘Blijf bij mij' en seksuologe. Als therapeute begeleidde ze vele singles, koppels en mensen met relatieproblemen in het relatiebemiddelingsbureau Duet dat ze samen met haar man leidt.

 

Macht heeft vele gezichten
"Ik ondervind dat, telkens ik het woord macht in de mond neem, mensen steigeren. Niemand ziet zichzelf graag als een machtsgebruiker en zeker niet op het domein van de liefde," start Rika ons gesprek. "Bij macht denken wij vaak aan militaire conflicten, bulderende staatshoofden of directeurs, de machtigen der aarde. Tot ik uitleg dat macht veel gezichten heeft met vaak subtiele en onzichtbare wapens. Zoals de vrouw die haar man liefde en aandacht ontzegt, maar die haar liefde en aandacht wel geeft aan haar kinderen, aan andere mensen of aan huisdieren. Of de man die op het werk of in een vereniging voor iedereen klaar staat, behalve voor zijn vrouw die thuis op hem wacht. De arena's waar koppels deze machtsstrijd uitvechten, zijn de grote domeinen in het leven: werk, huishouden, seks, kinderen en geld. Macht of het verlangen om het eigen belang door te duwen, speelt bij alle koppels op alle domeinen van het leven."
 
Hechtingsstijl bepaalt mee partnerkeuze
"Hoe koppels die machtsstijd voeren, wordt bepaald door hun hechtingsstijl," gaat Rika verder. "Deze stijl is voor mij als het ware de ontbrekende code om relaties en relatieproblemen te ontcijferen. De manier waarop mensen gehecht zijn, bepaalt mee hun partnerkeuze en vormt ook de bedding waarin de machtsstijd gevoerd worden."

Wat is hechting?
"Een baby kan niets als hij op de wereld komt. Dus gaat hij zich in de eerste plaats hechten aan zijn moeder om zo de zorg af te dwingen die hem zal helpen te overleven. Deze hechting is een fysiek en emotioneel overlevingsmechanisme. Telkens een baby honger heeft, zich alleen voelt, pijn heeft of bang is, doet hij alles wat in zijn mogelijkheden ligt om mama of papa weer dicht bij hem te brengen. Een ouder die de signalen van zijn kind juist interpreteert en daar attent en begripvol op reageert, legt de basis voor een veilige hechtingsstijl bij het kind. Ouders zijn dan ook voor kinderen de belangrijkste hechtingspersonen. Zodra we volwassen zijn, nemen we deze hechtingsstijlen mee en zijn ze de basis voor onze relaties."
 
Hechtingsstijl bepaalt mee partnerkeuze
"Als de hechting goed verloopt, hebben mensen een veilige hechtingsstijl. De helft van de bevolking is veilig gehecht," stelt Rika gerust. "Deze mensen zijn niet bang voor nabijheid en intimiteit, en ook niet om alleen te zijn. Maar bij conflict kunnen ook zij een trekje van een onveilige hechtingsstijl vertonen. Alleen lukken deze veilig gehechte koppels er dan in om die conflicten uit te praten omdat ze opnieuw in contact komen met hun verlangen naar nabijheid en hun verlangen om op eigen benen te staan.
Als de hechting niet goed verloopt, ontstaat er angst: angst om zich te binden of angst om verlaten te worden.
Wie angst heeft om zich te binden, heeft een vermijdende hechtingsstijl met een angstige ondertoon ofwel een afwijzende ondertoon. Wim heeft een angstig-vermijdende hechtingsstijl. Hij geniet van het intieme gevoel dat een relatie met zich meebrengt, maar zodra hij verschil begint te ervaren met Eva trekt hij zich terug. De nabijheid waar hij zo naar verlangt, voelt plots ongemakkelijk aan en hij maakt ruzie zodat er verwijdering komt. Die heeft hij nodig om nadien terug toenadering te zoeken. Filip heeft eerder een afwijzend-vermijdende hechtingsstijl. Hij toont weinig of geen gevoelens en emoties, niet omdat hij niet wil maar omdat hij er zelf zo moeilijk toegang tot krijgt. Alles wat emotie is, ook ruzie, ervaart hij als bedreigend en gaat hij uit de weg. Hij voelt zich goed als er afstand is.
Wie bang is om verlaten te worden, heeft een angstige hechtingsstijl. Petra is zo iemand. Ze is bang om verlaten te worden door haar partner. Telkens ze hoort of denkt dat Dirk in contact komt met een andere vrouw, slaagt ze in paniek en denkt ze dat hij haar zal verlaten. Ze probeert dan voortdurend bevestiging en geruststelling te krijgen van Dirk.
Eén van deze vier hechtingsstijlen zet bij iedereen de grondtoon. Als de laatste drie hechtingspatronen bij iemand de grondtoon vormen dan is het voor deze mensen vaak moeilijk om een duurzame relatie aan te gaan of zijn er in de relatie vaak relatieproblemen. ‘Liefde is een werkwoord' klopt voor wie veilig gehecht is, maar zeker voor wie onveilig gehecht is. Hoe hard werken het wordt, hangt dan nauw samen met hoe onveilig mensen gehecht zijn."
 
Erfelijk
"75% van de mensen erft zijn hechtingsstijl van één van de ouders," verduidelijkt Rika. "Zo krijgen nogal wat moeders met een vermijdende hechtingsstijl, dochters met een gelijkaardige hechtingsstijl. Maar of we de hechtingsstijl van vader of moeder overnemen, hangt, naast erfelijkheid, ook nauw samen met onze persoonlijkheid en onze positie in het gezin."
 
Vroeger en vandaag
"Op lezingen hoor ik vaak de vraag: onze ouders hebben ons op hun manier goed proberen op te voeden, maar ze hadden de hedendaagse inzichten niet. Kan onze generatie dan wel veilig gehecht zijn? Dat misverstand wil ik altijd zo vlug mogelijk uit de wereld helpen," verdedigt Rika vurig. "Onze noden inzake affectiviteit en aandacht vullen wij op een hedendaagse manier in: wij denken aan knuffelen of openlijk uitdrukking geven aan gevoelens. En inderdaad, dat werd in de vorige generaties niet of weinig gedaan. Maar om de basis te leggen voor een veilige hechtingsstijl is dat ook niet de essentie. De essentie is wel: stabiliteit in aanwezigheid, duidelijkheid, evenwicht in zorg en betrokkenheid. Als kinderen dit mogen ervaren, dan ontwikkelen ze voldoende zelfvertrouwen om de wereld rondom hen te ontdekken, om zichzelf te ontplooien en autonomie te verwerven. En elke generatie zal daar vorm aan geven eigen aan de tijd.
We moeten immers opletten. Die hechte band die veel ouders hebben met hun kind, het veel uiting geven aan emoties, het veel knuffelen of geen ruzie maken, zijn wel positieve evoluties maar per definitie geen tekenen van een veilige hechting. Vandaag hebben ouders het bijvoorbeeld meer dan vroeger, moeilijk met grenzen stellen, met het tonen van ouderlijk gezag en autoriteit. En ook dat is minstens zo essentieel voor het ontplooien van een veilige hechting. Veel ouders willen vandaag zo graag de beste vriend van hun kinderen zijn, maar vergeten daarbij dat ouderschap geen relatie is die op gelijkheid is gebaseerd zoals vriendschappen. De werkpunten van vandaag als ouder zijn anders dan die van gisteren, maar de voorwaarden om tot een veilige hechting te komen, zijn dezelfde gebleven."
 
Macht in een duurzame relatie
"Er is dus geen liefde zonder strijd," besluit Rika. "Relaties blijven duren als partners bereid zijn de machtsstrijd niet op de spits te drijven, maar ervoor kiezen om eerlijk te communiceren over hun gevoelens en behoeften. En dat is vaak niet gemakkelijk omdat koppels in een negatieve interactiestijl geraakt zijn. Het lijkt dan alsof ze niet meer in staat zijn anders te reageren of te communiceren. Wat dan helpt, is de negatieve gedachtenstroom over je partner stilleggen en je bewustworden van je eigen gedrag. Ik geef koppels dan vaak de raad even te kijken naar hun relatie met de poes, de hond, hun kind of kleinkind. Als de poes een kras maakt in mijn lievelingszetel ergert ik mij ook, maar ik zie er geen kwaad in. Hzo kan je ook leren kijken naar je partner: hij of zij kan je soms ergeren, maar neen, net zoals de poes, heeft de ander geen slechte bedoelingen."