Mannenmishandeling

23 april 2013

‘Elke dag vernederd worden... Hoe kan ik dit stoppen?’ Op een affiche staart een jongeman ons met trieste ogen aan. Het is één van de campagnebeelden waar het Meldpunt voor Geweld, Misbruik en Kindermishandeling (hulplijn 1712) dit voorjaar mee uitpakt om partnergeweld in al z'n vormen bespreekbaar te maken. Voor het eerst tonen ze daarbij ook een man – op de drie andere posters staat een vrouw. Dat houdt steek, want hoewel één op de zeven vrouwen het slachtoffer is van geweld door een partner of ex, is één op de tien mannen dat ook. Hanne Van Tendeloo (Humo) vraagt o.a. aan Rika Ponnet enige duiding.

Voor relatietherapeute Rika Ponnet is het duidelijk: de basis is een gebrek aan machtsevenwicht in de relatie. De één plooit zich naar de wensen van de ander. Als dat escaleert, dan krijg je partnergeweld. «Vrouwen die zich schuldig maken aan geweld zijn in wezen zeer angstig. Bij mannen is dat niet anders: extreem autoritaire, dominante mannen zijn angstige mannen. Allebei hebben ze een enorme nood aan controle, zijn ze niet in staat om zich kwetsbaar op te stellen in een relatie. Ze slagen er alleen maar in hun noden op te vullen via het domineren en controleren van de ander.

»De oorzaak van dat probleem ligt vaak in de kindertijd. Toen hebben zo'n mensen geleerd dat hun zwaktes of kwetsbaarheid misbruikt worden om hen klein te houden of pijn te doen. Er is maar één manier om jezelf veilig te stellen, zo redeneren ze, en dat is door je niet kwetsbaar op te stellen en zelf altijd de controle te behouden. En hoe krijg je controle? Door de ander kleiner, zwakker te maken dan jij.»

Is er ook een profiel waaraan de mannen beantwoorden die slachtoffer worden van partnergeweld?
«Vaak zijn het zachtere types. Misschien waren ze het als kind al gewoon om gedomineerd te worden door een autoritaire moeder of vader. Maakt niet uit hoeveel ze zelf bereikt hebben in het leven - daar gaat het niet over. Het heeft meer te maken met: voel ik me gewaardeerd? Ze zitten met andere woorden met een laag zelfbeeld. De maatschappij maakt er makkelijk een sloef van, een loser, maar je zou verschieten: partnergeweld komt voor in alle geledingen van de maatschappij. Ik ken een CEO van een groot bedrijf, een beer van een vent, maar zit hij thuis aan de keukentafel en is zijn vrouw gefrustreerd, dan krijgt hij out of the blue een mep. 'Sla ik terug,' zegt hij, 'dan stapt ze gegarandeerd naar de politie.' En gaat hij weg, dan zijn zijn kinderen volledig overgeleverd aan die dominante vrouw. Dus ondergaat hij het geweld liever.»

Volgens Ponnet mogen we absoluut niet onderschatten hoeveel mannen er blootgesteld worden aan geweld in hun relatie.
«Vrouwen zijn lang niet altijd lieverdjes. Als vrouw mag ik dat zeggen (lacht). Vrouwen maken even vaak en even destructief oneigenlijk gebruik van macht als mannen in een relatie, alleen de manieren en de terreinen waarop verschillen. Zo behoort het huiselijke terrein nog altijd bij uitstek aan de vrouw. Daartoe reken ik ook de kinderen. Het gebeurt dat een vrouw haar kind zal inzetten om de man uit te sluiten, te kleineren, belachelijk te maken. Zo ken ik één bepaald geval: zodra de vrouw zwanger was, werden alle emotionele kanalen naar de man afgesloten en ging ze zich volledig focussen op het kind . Ze had hem niet meer nodig, zo leek het. Vanaf dag één lag die baby tussen hen in in het ouderlijke bed. Dat is zo gebleven tot ze uit elkaar gingen - het kind was intussen 10. Die vrouw gebruikte haar kind - letterlijk én figuurlijk - om de partner op afstand te houden. Omdat hij dat tolereerde - zelf draagt hij daar ook een verantwoordelijkheid in - ging ze alsmaar verder. Het zelfbeeld van die man werd helemaal onderuit gehaald en hij raakte totaal geïsoleerd, wat hem nog zwakker en weerlozer maakte. Op den duur kan je niet anders dan zo'n situatie bestempelen als gewelddadig.»  

»Je hebt ook vrouwen die een coalitie aangaan met de kinderen tégen hun vader. Soms is een vader maar wat hij is - laten we eerlijk zijn: sommige vrouwen hebben terecht weinig goeds te zeggen over de wijze waarop hun partner zijn vaderrol vervult. Maar ik zie ook gevallen waarbij de moeder de loyaliteit van het kind tegenover de vader gaat ondermijnen. Een kind zal altijd loyaal zijn naar beide ouders toe, maar als een moeder constant op de vaderfiguur inhakt - 'Hij deugt niet!' - dan krijgt een kind het gevoel dat hij daarin moet meegaan, anders maakt hij zijn moeder verdrietig of boos. Op lange termijn kan ze zo de band tussen vader en kind onherstelbaar beschadigen. Ik ken bijvoorbeeld een geval waarbij de moeder haar intussen volwassen kinderen inzet om hun vader af en toe een pak slaag te komen geven. Het kan niet anders dan dat die kinderen van jongs af aan met dat geweld van moeder op vader zijn geconfronteerd. Ze hebben geleerd: 'We komen hiermee weg.' Zeker omdat die vader dat jarenlang heeft laten gebeuren. Door zich niet terug te trekken uit zo'n gewelddadige relatie, heeft hij zelf ook bijgedragen aan de situatie.»

»Dat is nu een extreem voorbeeld. Vaak zit het 'm veeleer in kleine, haast symbolische zaken. Ik ken een gezin waarin de moeder om half zes samen met de kinderen eet. Omdat hij werkt, haalt de vader dat net niet. Komt hij thuis, dan staat zijn bord klaar op het vuur, met de plasticfolie erover. Met z'n allen samen eten om half zeven zou perfect kunnen, maar dat wil die moeder dus niet. Die man zegt: 'Ik word getolereerd, maar meer ook niet.' Je kan je niet voorstellen hoe eenzaam hij is in zijn huwelijk. Hij wordt dan misschien niet geslagen, maar iemand negeren kan ook bijzonder agressief zijn. Op een paar jaar tijd is hij 10 kilo vermagerd. De omgekeerde situatie - dat een man in coalitie gaat met de kinderen en de vrouw uitsluit - heb ik nog nooit meegemaakt.»

»Dat het nog steeds zo'n taboe is, heeft natuurlijk alles te maken met het feit dat mannen nog altijd minder makkelijk over hun relatie spreken dan vrouwen. Maar ik heb het al meer dan eens meegemaakt: eens zo'n man de drempel over is en zich in de beslotenheid van mijn praktijk bevindt, is hij ontzettend blij dat hij z'n verhaal kan doen. Vaak ben ik de eerste die empathie toont.»