Op wie worden we verliefd?

07 februari 2013

Wat als je altijd op de verkeerde valt? Of als je nooit verliefd wordt? Is verliefdheid überhaupt een voorwaarde voor een goede relatie of kan je die fase ook gewoon overslaan? Relatietherapeute en gasthoofdredactrice Rika Ponnet loodst ons door de liefdesjungle en legt uit waarom we meestal op een bepaald ‘type’ vallen. Interview van Marjorie Blomme voor Psychologies Magazine.

 

Vandaag beschouwen we verliefdheid als de belangrijkste component van een prille relatie. Als je ‘het' niet voelt, waarom zou je er dan aan beginnen? De meesten onder ons hunkeren wel naar een romantisch liefdesavontuur, voor sommigen lijkt het niet weggelegd. ‘Ik val altijd op de verkeerde', zegt Corine (39). ‘Nu heb ik een relatie met een man die al twintig jaar getrouwd is. Hij heeft me duidelijk gemaakt dat hij zijn vrouw niet zal verlaten maar dat hij wel een relatie met mij wil behouden. Ik ben echt verliefd op hem, verlang naar hem en kan me niet indenken dat ik met een andere man iets zou beginnen. Het probleem is dat ik nooit val op beschikbare mannen. Ik vind het avontuur, het spannende maar ook het gemakkelijke van de minnaresstatus te aantrekkelijk, denk ik.' Volgens Rika Ponnet is het geen toeval dat Corine altijd op hetzelfde type man valt. ‘Het is duidelijk dat er een angst voor intimiteit speelt bij deze vrouw. Ze valt telkens op een man met wie ze geen echte relatie zal kunnen beginnen. En net binnen die begrenzing is het mogelijk om verliefd te worden. Maar Corine is niet alleen. Er zijn veel mensen die passioneel een minnaar- of minnaresstatuut kunnen behouden maar niet in staat zijn om verliefd te worden op een beschikbare man of vrouw. Wat echt ten volle iets kan worden voelt te kwetsbaar aan, wat begrensd is of onmogelijk is veilig, en in die context ben je in staat om je gevoelens de vrije loop te laten. 

Opzoeken of vermijden

Op wie we verliefd worden - het ‘type' zo je wil - wordt volgens Ponnet deels bepaald door de context waarin we opgroeien. ‘In de meeste gevallen betekent dat iemand die jouw taal spreekt, uit hetzelfde land komt en een gelijkaardige sociale achtergrond, huidskleur en religie heeft. Daarnaast worden we in onze zoektocht naar een partner ook gestuurd door ons hechtingsverhaal: de manier waarop we ons in onze kindertijd aan onze ouders hebben gehecht. Die kan veilig of onveilig zijn. In die laatste groep zitten zowel angstige als ontwijkende minnaars. Ongeveer de helft van de bevolking heeft een min of meer veilige hechtingsstijl: ze zijn opgegroeid in een rustig gezin met liefdevolle ouders die hen een emotioneel veilige thuishaven hebben geboden van waaruit ze zichzelf konden ontplooien. Veilig gehechte mensen maken vrij vroeg in hun leven een partnerkeuze - meestal als vroege twintiger - met de bedoeling samen een leven uit te bouwen. Ze worden verliefd en ervaren die verliefdheid als veilig. Er zijn weinig issues en meestal komen ze over grote levensthema's gemakkelijk tot compromissen. Dat wil niet zeggen dat ze gespaard blijven van persoonlijke tegenslag, maar op relationeel gebied hebben ze het gemakkelijker. Ze hebben geen extreme nood aan bevestiging of aandacht omdat ze het voldoende bij zichzelf vinden en het ook kunnen vragen aan hun partner. Ook hun nood aan eigen ruimte of vrijheid is in evenwicht. De andere groep heeft een eerder onveilige hechtingsstijl. Het zijn dikwijls mensen die een vorm van verlatings- of bindingsangst vertonen. Wie angstig gehecht is heeft een laag zelfbeeld en denkt het leven niet alleen aan te kunnen. Er is veel nood aan bevestiging en een verliefdheid is dan vaak snel en extreem intens. Mensen met ontwijkend gedrag doen het omgekeerde: ze hebben moeite met echte intimiteit, met de kwetsbaarheid die daarmee gepaard gaat. Ze hebben vaak weinig voeling met hun emotionele behoeften en ervaren die als moeilijk en bedreigend. Ze zijn meestal ook heel conflictvermijdend. Die types zetten hoog in op hun carrière, studies of zelfontplooiing ... Ze lijken alles te hebben maar missen een relatie omdat ze dat aspect altijd als ondergeschikt in hun leven hebben beschouwd. Ze voelen zich dikwijls alleen.'

Opposites attract?

Nathalie (31): ‘Toen ik Matthias ontmoette was ik 23. Ik voelde me goed in mijn vel, na jaren van onenightstands of mislukte korte relatietjes. Hij was in alles anders dan ik: groot, blond en zelfzeker. Hij had net zijn studies als ingenieur afgerond en werkte bij een grote bank. Tijdens onze eerste date vertelde hij honderduit over de reizen die hij gemaakt had, hoeveel geld hij verdiende en wat zijn plannen voor de toekomst waren. Ik geloof niet dat ik het zag, op dat moment. Ik kon alleen maar in beate bewondering zijn voor zijn onafhankelijkheid en zelfzekerheid. In het begin konden we niet van elkaar afblijven. We waren zó verliefd. Na een paar maanden begon het slecht te gaan. Matthias nam zijn telefoon niet meer altijd op wanneer ik belde, hij wachtte lang om mijn sms'jes te beantwoorden en hij liet uitgaan met zijn vrienden voorgaan op een romantisch avondje met mij. Hoe meer ik hem daarover aansprak, hoe meer afstand hij nam. Ik werd er extreem onzeker van en ging hem nog meer claimen. Tot we niet meer konden. Onze relatie strandde op een avond toen ik dronken genoeg was om hem te zeggen dat ik het niet meer uithield. En hij heeft geen seconde getwijfeld om dat te beamen. Het was duidelijk dat onze karakters te ver uit elkaar lagen en dat het niet zou lukken tussen ons.' Volgens Ponnet kiezen mensen met dezelfde veilige hechtingsstijl in veel gevallen voor elkaar, maar is het ook zo dat tegenpolen elkaar aantrekken. Zeker angstige en vermijdende types zullen elkaar opzoeken. Ponnet: ‘Ze zijn een bevestiging van elkaars wereldbeeld. In de beginfase komen ze sterk tegemoet aan elkaars noden. Een angstig persoon is ervan overtuigd dat hij het niet alleen kan en iemand nodig heeft om gelukkig te zijn en kijkt graag op naar zijn partner. Omgekeerd wordt een vermijdende persoonlijkheid bevestigd in zijn wereldbeeld: als het erop aankomt zal niemand het voor je opnemen, zo veel is duidelijk in de houding van de angstige persoon. Maar die angstige persoon zal wel zijn autonomie bevestigen en bewonderen. Die combinatie zorgt dikwijls voor heel krachtige verliefdheden maar de relaties die eruit voortvloeien verlopen vaak moeilijk en monden regelmatig uit in een breuk. Zodra de verliefdheidsfase voorbij is is het evenwicht zoek en is een relatie op lange termijn onhoudbaar.'

Verliefdheid is luxe

Verliefdheid staat bovenaan in onze beleving van een relatie. We zien het als een signaal dat we de juiste keuze hebben gemaakt. Terwijl datgene wat ons het meest aantrekt niet altijd datgene is wat ons het gelukkigst maakt. Is verliefdheid de enige toegangspoort naar een goede relatie? Ponnet: ‘Als koppel kunnen terugblikken op de fase waarin je smoorverliefd was en alles moest wijken voor het samenzijn is heel waardevol. Het is een manier om de knopen in je relatie bloot te leggen. Je kan je afvragen: hoe komt het dat het toen wel goed ging en nu niet? Het is ook een extra bevestiging dat je de goede keuze hebt gemaakt. Dat zorgt er dan weer voor dat je meer inspanningen zal leveren in minder goede tijden. Maar het belang dat we hechten aan verliefdheid is wel typisch westers. In andere culturen is het van ondergeschikt belang in een huwelijk. De meeste mensen kiezen hun partner niet op basis van verliefdheid, en toch hebben ze relaties die minstens zo bevredigend en duurzaam zijn. Ook in onze contreien beschouwde men honderd jaar geleden verliefdheid als een luxeaspect van een relatie. Het was toen belangrijker om een gezonde partner te hebben, die uit je eigen sociale klasse kwam en die financieel sterk genoeg was. Vandaag kunnen we het ons veroorloven om verliefd te worden: onze partnerkeuze wordt niet meer ingegeven door economische of praktische factoren.'

Niet voor iedereen

Hoewel in ongeveer alle kunstvormen verliefdheid lyrisch bezongen wordt en het voor de meeste mensen een fase is waar ze met een warm gevoel op terugblikken is verliefd zijn niet voor iedereen evident. Ponnet: ‘Er is een grote groep mensen die het hele liefdesgebeuren op een andere - even constructieve - manier ervaart. Verliefd worden heeft namelijk veel te maken met je "emotionele programma": de manier waarop je contact zoekt met mensen, hen toelaat in je leven, hoe snel je hen vertrouwt en hoe groot je nood aan controle is in je emotionele leven. Niet iedereen vindt het even aangenaam om de controle over zijn gevoelens te verliezen of om iemand dichtbij te laten. Sommigen hebben het moeilijk met intimiteit. Die mensen zullen veel minder snel verliefd worden. Vaak is verliefdheid voor hen een moeilijke fase, waar ze zo snel mogelijk door willen. Als we terugblikken op die verliefde fase onthouden we vooral de spannende seksuele kant van die eerste aantrekking en vergeten we de onzekerheden: zal hij of zij mij graag blijven zien en gaat deze relatie standhouden? Zeker voor veertigers en vijftigers is dat moeilijk: zij wéten welke pijn een stukgelopen relatie kan veroorzaken. Die mensen verlangen al snel naar stabiliteit. Weet je, we willen vandaag allemaal door dezelfde toegangspoort - passionele verliefdheid - naar een relatie. Bij de ene leidt dat tot goede partnerkeuzes, bij de andere tot ongelukkige. In het laatste geval is een andere benadering van verliefdheid de enige mogelijkheid. Bewuster leren kiezen, noem ik het. Maar dat klinkt allemaal natuurlijk niet zo filmisch en romantisch als een Hollywoodscenario.'

Verliefd als in een film

Relatietherapeute Rika Ponnet is van mening dat we sterk beïnvloed zijn door de Hollywoodmythe. ‘Jongen en meisje worden verliefd op het eerste gezicht en laten hun hart spreken want dat is het enige ware gevoel. Nee dus. Onderzoek wijst uit dat verliefdheid niet automatisch betekent dat je de juiste partner aan de haak geslagen hebt.' Volgens Ponnet kan je mensen opdelen in twee groepen als het op verliefd zijn aankomt. ‘Zij die veel nood hebben aan nabijheid en intimiteit zullen misschien al na een week bij elkaar intrekken. Maar er zijn ook mensen bij wie de verliefdheid moet groeien: na een aantal keer met elkaar afgesproken te hebben ontstaat er een gevoel van verliefdheid. Het cijfermateriaal rond die laatste groep is een eyeopener: bij mensen in een duurzame relatie van meer dan tien jaar blijkt dat ruim 60 % niet verliefd werd op het eerste gezicht. Statistisch gezien is het dus het meest constructief om een relatie te beginnen met iemand die je al wat beter kent.'

Feit of fabel?

Vrouwen worden gemakkelijker verliefd dan mannen: FABEL
Romantische vrouwen, berekende mannen? Een stereotype zonder fundering, zo blijkt. Hoewel het proces van verliefd worden op neurologisch vlak anders verloopt bij beide geslachten is er geen reden om aan te nemen dat het sneller gaat bij vrouwen. Er werd echter wel aangetoond dat liefde voor mannen meer te maken heeft met seksuele gevoelens, waardoor we juist zouden kunnen vermoeden dat mannen sneller verliefd worden. Onderzoek lijkt dat ook te bevestigen: aan de universiteit van Pennsylvania zeiden mannen gemiddeld na de eerste week verliefd te zijn geworden op hun partner, terwijl vrouwen zes weken nodig hadden.
Vanwaar dan dat fabeltje? Volgens Rika Ponnet speelt gendergekleurde opvoeding wellicht een rol. Bepaalde hechtingsprofielen zullen daardoor meer bij mannen tot uiting komen dan bij vrouwen, maar in essentie blijft verliefdheid een puur individuele aangelegenheid die vertrekt vanuit het hechtingsverhaal.

Feit of fabel?

Je kan niet verliefd zijn op twee mensen tegelijk: FEIT
Een cliché van jewelste en toch een waarheid als een koe: verliefd worden op een ander is een teken aan de wand dat de liefde bekoeld is. Nochtans kan je perfect van twee kinderen evenveel houden, je beide ouders even graag zien, twee vriendinnen evenveel koesteren. Maar verliefd betekent ook verslaafd. En die verslaafdheid is per definitie exclusief door de roze bril in de hersenen. De gevoelens die je hebt voor twee personen zullen nooit even sterk zijn. Dat verandert echter wanneer er sprake is van liefde. Als de eerste verliefdheid is overgewaaid komt het regelmatig voor dat mensen plots verliefd worden op een ander. Dan is het vaak heel pijnlijk kiezen tussen sterke gevoelens van verliefdheid en de waardevolle liefde die we voelen voor een ander. Maar kiezen is wel degelijk mogelijk: hoe sterk de gevoelens ook zijn, de beste remedie voor verliefdheid is er niet op ingaan.