Trouw & ontrouw

28 mei 2014

Ben je ontrouw als je flirt? Of als je kust met een ander? Hoe reageer je op een slippertje van je partner? En wat als je zelf verliefd wordt? Carine Stevens van Libelle vraagt het aan Rika Ponnet.

Hoe omschrijf je ontrouw?

Rika Ponnet: "Ontrouw is een vlag die veel ladingen dekt. Van het eenmalige slippertje met een collega op een personeelsfeest, tot de jarenlange geheime affaire. Een wereld van verschil, ook qua impact op de partner en de relatie."

Zijn sommige mensen 'gevoeliger' voor ontrouw dan anderen?

"Daar lijkt het wel op. Als je in een langdurige relatie zit, is het logisch dat je in de loop van dat traject al eens verliefd wordt op iemand anders, of je in ieder geval aangetrokken voelt tot iemand anders, ook seksueel. Maar dan rijst de vraag: wat doe je daarmee? En dan blijkt toch dat de een beter in staat is om er niéts mee te doen dan de ander. En nee, dat heeft niets te maken met sterk of zwak van karakter zijn. Er zijn mensen die 'geprogrammeerd' zijn om sneller overstag te gaan, en anderen van wie het weinig waarschijnlijk is dat die ooit overspel zullen plegen."

Welke groep is in de meerderheid?

"De cijfers lopen uiteen, maar algemeen wordt aangenomen dat ongeveer één op de drie vreemdgaat. De grootste groep maakt dus de afweging: ik heb misschien wel goesting en die persoon is absoluut aantrekkelijk, maar ik weersta toch aan de verleiding. Omdat ik een man heb, met wie ik een engagement ben aangegaan en aan wie ik trouw beloofd heb. Omdat er kinderen zijn, die ervan uitgaan dat mama en papa een team vormen en dat er geen derde in het spel is."

Wat zorgt ervoor of je overstag gaat of niet?

"Dat hangt af van de relatie waar je op dat moment in zit en hoe tevreden je ermee bent. Maar ook, en nog meer, van je emotionele functioneren: wat je van huis uit hebt meegekregen, je zelfbeeld en zelfvertrouwen, je vroegere relationele ervaringen. Als je bijvoorbeeld een laag zelfbeeld hebt en in je relatie niet genoeg aandacht en bevestiging vindt, ben je vatbaarder voor overspel. Want ja, je ego krijgt natuurlijk een flinke boost van zo'n nieuwe vlam die je bewierookt en op een voetstuk zet. Bij sommige mensen kan dat patroon pathologische trekjes aannemen, in die zin dat ze telkens een nieuwe verovering nodig hebben om dat gevoel te ervaren. Het is een put die nooit gevuld raakt, een vorm van verlatingsangst: je hunkert zo naar de waardering van je partner dat het nooit genoeg is en je die voortdurend elders gaat zoeken."

Ook mensen met bindingsangst kunnen moeilijker trouw blijven, neem ik aan?

"Ja, dat is de tweede groep die gevoeliger is voor ontrouw. Een affaire beginnen is voor hen dan een manier om de intimiteit in hun vaste relatie naar beneden te halen, omdat die hen benauwt en kwetsbaar maakt. Ze zijn zo bang om alle eieren in die ene relatiemand te leggen, dat ze die partner en relatie devalueren door een tweede relatie te beginnen. Dat zorgt ervoor dat ze zich minder kwetsbaar voelen, want als het op één adres niet goed gaat, kunnen ze nog altijd naar die ander gaan, en omgekeerd. Deze vorm van ontrouw vaak deel uit van een machtsstrijd binnen de relatie. Als een man zich bijvoorbeeld kleiner en nietiger voelt dan zijn vrouw die wél succesvol is en carrière maakt, terwijl hij maar wat aanmoddert op professioneel vlak, kan overspel een ultieme poging zijn om zichzelf weer op de kaart te zetten en het machtsonevenwicht te herstellen."

Een nogal onhandige poging, lijkt me.

"Klopt, en het positieve effect is uiteraard slechts tijdelijk. Want hoe je het ook draait of keert: overspel is behoorlijk destructief. Relaties starten nog altijd vanuit het romantische liefdesideaal, met exclusiviteit als belangrijke voorwaarde. Een-op-eenrelaties zorgen voor een verbondenheid die vervullend, uniek en veilig is. Maar niet iedereen heeft een even goede uitrusting meegekregen om die trouw en exclusiviteit ook vol te houden en waar te maken. Dat is geen oordeel, maar een feit. En nee, het is zeker geen vrijbriefje om vreemd te gaan. (lacht)"