Wettelijk samenwonen onttroont het huwelijk

08 juli 2013

Een historisch moment: voor het eerst gingen in België meer mensen wettelijk samenwonen dan trouwen. Dat blijkt uit cijfers van de FOD Binnenlandse Zaken. Tussen 1 januari en 10 juni van dit jaar lieten 32.510 Belgen bij de gemeente registreren dat ze samenwonen. Amper 24.372 mensen gingen trouwen. Een artikel van Kaatje De Coninck voor Het Nieuwsblad

 

De huwelijkscijfers zaten in België al langer in een dip. Sinds 1 januari 2000 - toen de wet op wettelijk samenwonen in werking trad bestaat er nu ook een wettelijk alternatief, wat het aantal huwelijken nog meer heeft doen afkalven. Medio 2013 hebben we nu een mijlpaal bereikt: voor het eerst zijn meer mensen gaan samenwonen, dan gaan trouwen.

Volgens de laatste cijfers van de Federale Overheidsdienst (FOD) Binnenlandse zaken werden er tussen 1 januari 2013 en 10 juni 2013 16.255 ‘wettelijk samenwoningen' geregistreerd. In diezelfde periode werden 12.186 huwelijken voltrokken. In 2012 ging het nog om 41.816 huwelijken versus 39.057 samenwoningen. De cijfers van 2011 waren gelijkaardig.


Socioloog Dimitri Mortelmans (Universiteit Antwerpen) deed onderzoek naar de beweegredenen van mensen die kiezen voor samenwonen. ‘Bij veel mensen, vooral vrouwen, merken we een soort afkeer van het instituut ‘huwelijk', zegt Mortelmans. ‘Men ziet dit als ‘iets' van de vorige generaties, en vooral bij vrouwen is er een beeld van machtsonevenwicht ten nadele van hen. Sommigen spraken over hun moeder ‘die moest dansen naar de pijpen' van hun vader. Ze willen dit niet in hun relatie, en willen daarom gewoon liever blijven samenwonen.'
Volgens Mortelmans is er een enorme stijging van het totale aantal mensen dat gaat samenwonen, de groep ‘wettelijke samenwoners' is daar maar het topje van de ijsberg. Maar die stijgt dus wel, omdat de gehele groep stijgt.

‘We zien in de statistieken dat een grote groep veertigers, vijftigers die al een huwelijk achter de rug heeft, daarna herpartnert', zegt Rika Ponnet, relatie-expert en zaakvoerder van Duet relatiebemiddeling. ‘Bijna 80 procent vindt een nieuwe, duurzame relatie. Maar zij kiezen voor een LAT-relatie of voor wettelijk samenwonen als nieuwe relatievorm.'
Een deel van de groep die kiest voor samenwonen, is ook jonger. Zij zien dit als een soort ‘test-huwelijk'. ‘Wanneer men dan wat verder is - bijvoorbeeld al een kind heeft, het gevoel heeft al een aantal hordes te hebben genomen - trouwt men dan toch nog. Het huwelijk biedt, wettelijk gezien, toch nog altijd de meeste bescherming.'

Weinig bescherming

In de loop der jaren zijn al een aantal maatregelen genomen die de discriminatie tussen trouwen en samenwonen voor een groot deel hebben weggewerkt, maar het blijft zo dat wettelijk samenwonen een vrij ‘minimale' bescherming biedt.
Wie wettelijk samenwoont erft bijvoorbeeld niet van elkaar. Als je wil dat de partner toch erft, moet je een testament laten opmaken. ‘Fiscaal zijn wetttelijk samenwonenden sinds 2004 gelijk aan gehuwde mensen', zegt specialist fiscaal recht Thierry Afschrift. ‘Maar als er geen testament is, moet de overblijvende partner toch tot 80 procent successierechten betalen. Veel mensen denken dat ze automatisch beschermd zijn als ze wettelijk samenwonen, maar dat is dus niet zo.'
Als ‘overlevende samenwonende partner' heb je wel recht op het vruchtgebruik van de gezinswoning. Is er een testament, dan betaal je zo'n 10 tot 15 procent successierechten. ‘Wettelijk samenwonen kan ook altijd eenzijdig opgezegd worden, iets dat bij een huwelijk niet kan.'