Zeg ja met MDMA

08 augustus 2017

In het rave- en partycircuit is ecstasy volop bekend als hulpmiddel om uit de bol te gaan. Maar MDMA met zijn tweetjes, bij kaarslicht? Artikel van Pieter Van Dooren voor De Standaard. Cartoon Martyn F. Overweel.

‘Het is wel door de wet verboden, hé." Psychiater Geert Dom, verslavingsspecialist aan de Universiteit Antwerpen, zal het middel niet meteen aanbevelen, zoveel is duidelijk. Maar biochemisch gezien is het niet onredelijk dat mensen het gebruiken om hun relatie te versterken. Er zijn wetenschappelijk onderbouwde aanwijzingen dat MDMA, zoals ecstasy officieel heet, je empathie verhoogt en je meer openstelt voor de mensen om je heen. ‘Je hebt inderdaad koppels die XTC gebruiken om wat pit in hun relatie te brengen of te houden. Zoals er ook zijn die dit doen met cocaïne, een joint of op zijn tijd een goede fles wijn bij kaarslicht. De ene methode heeft wel meer neveneffecten dan de andere."

 

Broek uittrekken
Mensen die aan ‘zelftherapie" doen, tegen de sleur in hun relatie, ze bestaan. Het helpt om je weer verbonden te voelen, om dingen uit te spreken die anders onbesproken blijven, getuigt ene Barbara (27) in de Nederlandse krant NRC. Zij en haar partner installeren zich zo"n vier keer per jaar gezellig met een zakje MDMA, kaarsen en rustige muziek. Geen alcohol, ‘dan zijn we "sanderendaags vergeten wat we gezegd hebben". Meestal zien ze na zo"n avond verliefd de zon opkomen. ‘Een reset in onze relatie", noemt ze die avondjes. Een relatietherapeut hoeven ze er niet meteen bij: ‘Thuis is toch intiemer. Je broek uittrekken, dat gebeurt niet met een therapeut erbij."

Geen onderzoeker of therapeut die dan ook weet hoeveel mensen XTC gebruiken in hun relatie - of zelfs maar aan de telefoon willen toegeven dat ze zo iemand kennen. Al kunnen ze zich allemaal ‘wel voorstellen dat mensen het doen". Zo ook Tina Van Havere (Hogeschool Gent), die onderzoek doet naar drugs in het uitgaansleven. Marijs Geirnaert van VAD, het Vlaams expertisecentrum voor alcohol en drugs, kent evenmin zo"n koppel.

‘Bij relatieproblemen is de essentie dat mensen elkaar kwijt zijn, en dat los je niet op met een opgedrongen knuffel, of die nu lichamelijk of chemisch is" 
Rika Ponnet
Relatietherapeute


‘Maar in het uitgaansleven is er wel een revival bezig. MDMA staat nu op nummer twee, na cannabis. Op privéfeestjes wordt het ook wel eens gebruikt, voor de gezelligheid, maar daar hebben we minder zicht op dan op de massa-evenementen, waar er veel meer getuigen zijn. Bovendien zien we in de hulpverlening alleen de gevallen waar het fout is gegaan. Privégebruikers blijven meer onder de radar."

Medisch
MDMA werd al in 1912 gepatenteerd door farmafirma Merck, als tussenstap naar een middel tegen depressie - of volgens andere bronnen een bloedstollend middel - dat uiteindelijk niet op de markt kwam. Zoals zovele tienduizenden ‘mogelijk interessante" stoffen overkomt. Naar verluidt zou het Amerikaanse leger het in 1953 nog eens bekeken hebben als mogelijk chemisch wapen, maar liet het weer vallen wegens niet disruptief genoeg. In ieder geval kwam het pas in de jaren zeventig echt in de belangstelling, toen farmaceutisch onderzoeker Alexander Shulgin de geestverruimende effecten ontdekte en er volop onderzoek naar begon te doen. MDMA begon zijn carrière dus in de medische wereld. Net als trouwens lsd, heroïne, cocaïne en morfine. Het woord ‘drug" betekent niet toevallig zowel ‘geneesmiddel" als ‘schadelijk roesmiddel".

Dansvloer
Therapeuten begonnen het te gebruiken bij depressies, neurosen en in relatietherapie. Omdat het mensen opener maakte, angst wegnam en het makkelijker maakte om een band te ontwikkelen met de therapeut. Tot eentje er brood in zag, het spul omdoopte tot ecstasy/XTC en als knuffeldrug begon te verkopen. Het werd - tot verwondering van de therapeuten - een rage op de dansvloer. Dat leidde tot zoveel sociale overlast en neveneffecten - hoge hartslag, oververhitting, uitdroging, depressies, geheugenproblemen, tot en met sterfgevallen - dat de stof in veel landen verboden werd.

‘Je hebt inderdaad koppels die XTC gebruiken om wat pit in hun relatie te brengen of te houden. Zoals er ook zijn die dit doen met een goede fles wijn bij kaarslicht" 
Geert Dom
Psychiater


Het onderzoek ernaar, dat nog in zijn kinderschoenen stond, viel stil. Effecten en neveneffecten kennen we uit welgeteld 1.133 gedocumenteerde toedieningen, terwijl de pillen wereldwijd miljoenen keren per jaar illegaal geslikt worden. Artsen gaan ervan uit dat gebruik tot een sterke psychologische hunker leidt, maar niet tot een ‘echte" lichamelijke verslaving, maar zeker zijn ze daar niet van. Er zijn te weinig gegevens.

Veruit de meeste kennis zit nog steeds bij de bestrijding en ontwenning, maar er is een langzame herneming van onderzoek naar het therapeutisch gebruik. Niet evident, met een verboden middel. ‘Maar Britse jongeren met een vroege vorm van parkinson, die XTC gebruikten in het uitgaansleven, zagen hun symptomen verminderen. Dat is toch het uitzoeken waard?", zegt toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). Bij posttraumatische stress zijn de resultaten zo veelbelovend dat onderzoekster Kim Kuypers (Universiteit Maastricht) binnenkort begint met ‘fase-twee-onderzoek" bij enkele tientallen mensen. De Amerikaanse onderzoekster Alicia Danforth bestudeert het effect op autisme, ‘waartegen we nog geen enkele actieve stof kennen".

Verwachting
En dan is er dus het effect op relaties. Tom Evenepoel, coördinator van de Druglijn: ‘Het is nu eenmaal een knuffeldrug - Alexander Shulgin noemde het penicilline voor de ziel. Het heeft dus ook buiten rave-party"s effect. In een relatie zou je het kunnen vergelijken met het samen kraken van een flesje wijn, behalve dat het ergere neveneffecten heeft. Al blijft de vraag hoeveel van het in elkaar opgaan echt aan de MDMA te wijten is. Zoals met alles, zit veel van de beleving in de verwachting."

Toch vermoedt Geirnaert dat het effect anders is dan bij een jointje met zijn tweeën. ‘Cannabis geeft toch meer een individuele beleving, je bent meer met je eigen roze roes bezig. MDMA sloopt beter barrières, je voelt je meer betrokken en aangetrokken."

Wat nog niet wil zeggen dat iemand MDMA aanbeveelt. Relatietherapeute Rika Ponnet zou het zelf nooit inzetten bij relatieproblemen. ‘Het zou averechts werken: door de extra openheid zouden de gesprekken veeleer escaleren. Het probleem bij een slechte relatie is dat mensen zich emotioneel niet meer veilig voelen in die relatie. Ze reageren dan ofwel met terugtrekken, ofwel met agressie. De essentie is dat ze elkaar kwijt zijn, en dat los je niet op met een opgedrongen knuffel, of die nu lichamelijk of chemisch is. Pas als ze zich weer veilig voelen kunnen ze zich openstellen voor elkaars kijk, en trauma"s wegwerken."

Ardennen
‘Maar bij een goede relatie kan ik het me voorstellen dat sommigen aan de pillenpot zitten, zeker als je het vooraf plant. Er zijn ook koppels die elk jaar een paar weekendjes in een chaletje in de Ardennen inplannen, en dat werkt ook bandversterkend. Als de band er is, natuurlijk."

De kans dat paren thuis MDMA gebruiken, neemt wel toe. Gebruik op fuiven is vooral een kwestie van twintigers. ‘Dat zie ik al twintig jaar", zegt Peter Todorov, hoofd van het Rode Kruis op het festival van Dour, dat een reputatie torst inzake drugsgebruik. Veertigers die naar Dour afzakken, doen dat niet om nog eens wild met pillen uit de bol te gaan. Maar elk jaar groeit de groep die ooit gebruikt heeft. En je moet ecstasy toch al eens genomen hebben om op het idee te komen dat je er thuis ook iets aan kunt hebben.