'Een vrouw is te complex voor een sekspilletje'

17 oktober 2010

Miljarden euro's heeft de farmasector de voorbije jaren geïnvesteerd in de zoektocht naar een vrouwelijke tegenhanger voor Viagra. Het farmabedrijf Boehringer Ingelheim stond op het punt een libidoverhogend pilletje op de markt te brengen, maar besloot vorige week op de valreep die plannen op te bergen. Tekst: Tom Heremans voor De Standaard

 

Het was weer te mooi om waar te zijn, natuurlijk, een pilletje dat van elke brave huisvrouw een onverzadigbare nymfomane zou maken. De Duitse farmareus Boehringer Ingelheim experimenteerde al enige jaren met een medicijn dat het vrouwelijke libido waar nodig zou opkrikken, maar het heeft niet mogen zijn. Vorige week kondigde het bedrijf aan alle onderzoeken en tests naar het libidoverhogende middel Flibanserin stop te zetten. De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) had het al afgekeurd wegens 'niet bewezen werking'. Nu er ook een reeks vervelende neveneffecten blijken te zijn, gooit Boehringer de handdoek in de ring.

Sinds Pfizer twaalf jaar geleden per abuis Viagra ontdekte en daar sindsdien al miljarden dollar aan heeft verdiend, zijn zowat alle grote farmaceutische bedrijven op zoek naar medicatie die ze vrouwen kunnen aanpraten om ook hún seksleven op peil te brengen. Met weinig succes. Alleen over Flibanserin viel enig animo te bespeuren, deels omdat het op dezelfde toevallige manier tot stand was gekomen als Viagra. Viagra was eerst bedoeld als een middel tegen angina (pijn in de borststreek). In de testfase bleek het daarop weinig effect te hebben, maar veel proefpersonen maakten wel melding van een onverwachte bijwerking: een joekel van een erectie. En van het een kwam het ander. Iets vergelijkbaars deed zich voor bij Flibanserin, dat eerst als antidepressivum was bedoeld. Niemand werd er opgewekter van, maar een aantal vrouwelijke proefpersonen gaf na enkele weken gebruik te kennen meer zin in seks te hebben. Het pilletje bevordert de aanmaak van de neurotransmitter dopamine, ook wel het 'plezierhormoon' genoemd, vandaar.

Boehringer dacht meteen een goudader te hebben aangeboord, investeerde honderden miljoenen euro's in verder onderzoek en nog eens zoveel in de voorbereiding van een nooit geziene promotiecampagne. Waarom zouden ze ook niet: er lag een markt van minstens twee miljard euro op hen te wachten, zo gaven prognoses aan. Allemaal tevergeefs, dus. De bijwerkingen (waaronder duizeligheid, vermoeidheid, slapeloosheid en eigenaardig genoeg zelfs depressie), hebben Flibanserin finaal de das omgedaan.

De nv Orgasme

Het klinkt cynisch, die ongebreideld commerciële aanpak door de farmaceutische industrie. Dat is precies wat de Amerikaanse documentairemaakster Liz Canner laakt in haar zopas uitgebrachte documentaire Orgasm Inc, waaraan ze negen jaar heeft gewerkt. Ze sprak met de toplui van farmabedrijven, onderzoekers, artsen, wetenschappers en therapeuten. Haar conclusie bij de voorstelling van haar film: 'Het gaat niet over een betere seksuele beleving voor vrouwen, het gaat over miljardenwinst op de kap van vrouwen. Er wordt een vals beeld gecreëerd van wat een normaal seksleven is, zodat we ons allemaal abnormaal gaan voelen en hun pillen kopen.'

'Natuurlijk is de farmaceutische industrie op winst gericht', zegt de gynaecoloog Hendrik Cammu. 'Je kunt daar vragen bij hebben, maar het belangrijkste is dat ze goede medicijnen op de markt brengen. Viagra is een succes omdat het werkt. En omdat er een markt voor is.'

Er zal dus ook wel een markt zijn voor een 'libidopil' voor vrouwen. 'Toch eerst even dit', zegt Cammu. 'Viagra is geen libidopil. Ze zorgt alleen voor “technische bijstand,: de doorbloeding van de penis. Viagra is ook getest op vrouwen, en dat was niet eens zo'n gek idee: de vagina bevat ook zwellichamen waar extra bloed naartoe moet tijdens de seksuele activiteit. Alleen: het werkt niet bij vrouwen. Die zitten op dat vlak blijkbaar toch complexer in elkaar.'

Mannen kampen dus in de eerste plaats met technische problemen, vrouwen met emotionele. Cammu krijgt wel eens vrouwen over de vloer die zelf vinden dat hun libido te laag is. 'Hebt u daar geen pilletje voor, is de vraag die ik dan krijg. Ik moet hen altijd teleurstellen, er is gewoon niets. Testosteron toedienen helpt, maar je mag de dosis niet overdrijven, anders krijgen die vrouwen een snor en wil niemand nog seks met hen. (lacht) De testosteronpleisters die op de markt zijn, hebben misschien een beetje effect, maar wondermiddelen zijn het niet.'

Ziekte

Testosteron of niet, het is nog maar de vraag of er wel nood is aan een libidopil voor vrouwen. 'Het past in de enigszins bedenkelijke evolutie om emoties te medicaliseren', zegt Cammu. 'Wat ons ook schort, we nemen er een pilletje tegen. Het libido zit nochtans niet tussen de benen, maar tussen de oren. De oorzaak van een verlaagde libido is vaak iets waartegen een pilletje niets vermag: stress, vermoeidheid, slechte relatie, noem maar op. Bovendien: wanneer heb je een te laag libido? Er zijn tal van door de industrie gesponsorde studies die moeten aantonen dat een gezond stel gemiddeld drie keer per week seks heeft. Dat wordt dan de norm waaraan iedereen zich spiegelt. Wie het ideaal niet bereikt, moet aan de pillen om er wat aan te doen. Dat is een schoolvoorbeeld van hoe de farmaceutische industrie zelf het ziektebeeld creëert om er dan een medicijn voor op de markt te brengen.'

Het ziektebeeld heeft ook een naam: hyperactive sexual desire disorder (HSDD). Vrij vertaald: geen zin in seks.

'Er zijn zeker vrouwen die daar de symptomen van vertonen', zegt de seksuologe en relatietherapeute Rika Ponnet. 'Maar hoeveel, is onmogelijk vast te stellen. Er zijn inderdaad studies waaruit moet blijken dat meer dan veertig procent van de vrouwen tussen twintig en vijftig een verlaagde libido heeft, maar dat lijkt me schromelijk overdreven. Bovendien maken de meeste vrouwen wier zin in seks afneemt, zich daar weinig zorgen om. Pas als het verschil tussen hun libidineuze activiteit en die van hun partner te sterk verschilt, ervaren ze het als een probleem. Dat is een kleine minderheid, maak ik me sterk. Onderzoek daarnaar is ook erg moeilijk, omdat mensen ondanks alles niet open over hun seksleven kunnen praten. Er wordt ook te vaak in termen van prestaties gesproken: hoeveel keer per week, hoeveel orgasmen, dat soort dingen.'

Avontuurtjes

En dat is eigenlijk niet aan vrouwen besteed, hebben we van horen zeggen. Vrouwen beleven seksualiteit anders dan mannen. Voor hen is seks onlosmakelijk verbonden met affectie en romantiek. 'Daar zou ik me niet te veel illusies over maken', zegt Ponnet. 'Ik ken veel vrouwen die seks perfect kunnen loskoppelen van liefde en romantiek. Een van mijn klanten (Ponnet is zaakvoerster van het relatiebureau Duet, red.) is een erg klassieke vrouw van zestig, een grootmoeder eigenlijk, die een enorme drang naar seks heeft en actief op zoek gaat naar kortstondige seksuele relaties. Dat is trouwens een opvallend fenomeen: bij vrouwen van 45 en ouder zie je vaak opnieuw een toename van de seksuele drift, en een appetijt voor avontuurtjes. Het Universitair Ziekenhuis van Gent, bijvoorbeeld, merkt een verontrustende toename van het aantal geslachtsziekten bij vrouwen ouder dan vijftig.'

Waarom zouden jongere vrouwen dan minder seksueel actief zijn? 'Vrouwen tussen 25 en veertig hebben het gewoon bijzonder druk', zegt Ponnet. 'Een carrière opbouwen, jonge kinderen in huis, het huishouden... Als ze dan 's avonds laat afgepeigerd in bed kruipen, is een potje stevige seks wel het laatste waar ze aan toe zijn. Vaak valt alles op dat vlak een beetje in zijn plooi na hun veertigste, en op die leeftijd is een vrouw ook zelfverzekerder, op alle gebied. Er is gewoon meer ruimte om te genieten. Veel van mijn vrouwelijke klanten die ouder zijn dan vijftig geven aan dat ze seks belangrijk vinden. Terwijl er in die leeftijdscategorie net veel mannen zijn die aangeven “geen vrouw te willen die elke avond mijn broek van mijn lijf trekt,. (lacht) Die discrepantie is volgens mij grotendeels verantwoordelijk voor het succes van Viagra. In die leeftijdscategorie is een libidopil voor vrouwen alvast niet nodig.'

Ook bij jongere vrouwen zou zelfs een pil die werkt geen onverhoopt succes zijn, maakt Ponnet zich sterk. 'Om te beginnen omdat vrouwen wel weten waarom ze geen zin hebben, en ook weten dat daar geen pilletje tegen werkt. Bovendien hebben vrouwen volgens mij een sterkere weerzin tegen de medicalisering van seks dan mannen.'

De vrouwelijke seksuele beleving is in ieder geval zo complex dat er voor een eenvoudig pilletje geen toekomst lijkt weggelegd. Toch blijven zowat alle grote farmabedrijven, ook Pfizer, astronomische bedragen investeren in onderzoek naar libidoversterkende producten voor vrouwen. Zou een vrouwenarts als Hendrik Cammu zo'n pil voorschrijven, als ze op de markt kwam? 'Als er geen schadelijke nevenwerkingen zijn, waarom dan niet?' zegt hij. 'Als je daarmee een vrouw kunt helpen die vreest haar partner te verliezen omdat ze geen zin meer heeft in seks?'