Ik beleef mijn puberteit voor het eerst

21 oktober 2015

Johan Verstreken (51) heeft een boek uit. ‘Met gesloten vuisten' is een beetje vreselijk saai als het over zijn carrière gaat, maar pijnlijk hard wanneer zijn dronken en gewelddadige vader opduikt, en intrigerend als hij over zijn seksualiteit praat. De tv-presentator die parlementslid werd, bleef maagd tot zijn 45ste en kwam er pas kort voordien achter dat hij homo is. Artikel van Sander Van den Broecke voor Humo die ook de mening van Rika Ponnet vraagt.

 

Johan Verstreken «Zoals ik zijn er duizenden: mensen die hun seksualiteit pas heel laat ontdekken of durven te aanvaarden. Met dat laatste had het bij mij niks te maken: ik had met homoseksualiteit geen enkel probleem, en toen ik erachter kwam, heb ik er ook niet mee geworsteld of tegen gevochten. Alleen voor de reactie van mijn moeder ben ik een tijdje bevreesd geweest, maar die heeft het ook snel aanvaard.
»Ik ken een pak mannen die lange tijd getrouwd zijn geweest en pas na hun 40ste een relatie met een andere man zijn begonnen, en dat zijn niet altijd mannen die voordien ongelukkig waren of hun homoseksualiteit hadden onderdrukt. Er bestaan ook biseksuelen, en bij die biseksuelen kan de voorkeur voor mannen of vrouwen in de loop der jaren fluctueren. Dat is wat ik heb meegemaakt. Lange tijd was ik alleen tot vrouwen aangetrokken. Als ik opgewonden raakte, was dat nooit door een man. En dat is tot lang na mijn 30ste zo gebleven.»

HUMO Je kon ook niet weten of je seks met vrouwen leuk vond, want verder dan een kus raakte je nooit.
Verstreken
«Ik blokkeerde compleet. En dat heeft alles te maken met wat ik in mijn jeugd heb gezien. Mijn vader, een gewelddadige alcoholicus die mij, mijn moeder én mijn grootmoeder sloeg, heeft me na de scheiding van mijn moeder op zaterdag vaak meegenomen naar de hoeren. Ik was toen een jaar of 13 en dacht dat we gewoon op café gingen, en dat al die meisjes die hij bij naam kende liefjes van hem waren. Eén keer, dat was op zijn appartement, heeft hij ervoor gezorgd dat ik kon zien hoe hij en zijn toenmalige vriendin op het tapijt in de kamer naast mij de liefde aan het bedrijven waren. ‘Vertel maar aan mama wat je hebt gezien', zei hij achteraf. ‘In detail!' Hij had het met opzet gedaan, om mijn moeder te kunnen kwetsen. Voor mij was dat traumatiserend. Alles wat lichamelijk was, werd moeilijk voor me. Handjes vasthouden ging nog net, maar zelfs mijn moeder - die ik zo graag zie - eens knuffelen lukte me niet meer.»

HUMO Je associeerde seks en lichamelijkheid met wat je jouw vader had zien doen?
Verstreken
«Onbewust wel. Denk ik toch. Ik ben voor die dingen nooit in therapie geweest. Ik heb er jarenlang nooit met iemand over gepraat, ik heb dat helemaal zelf verwerkt. Dat raad ik niemand aan, ik heb echt geluk dat ik toch op mijn pootjes ben terechtgekomen, maar ik zit dus nog met veel onbeantwoorde vragen. Het kan haast niet anders dan dat die gebeurtenissen mijn omgang met seksualiteit hebben bepaald. Mijn hele leven stond in het teken van ‘niet worden zoals pa'.»

HUMO Toch leek je ook op hem. Ook hij was een entertainer.
Verstreken
«Hij kon toneelspelen, hij kon musiceren, hij leerde vlot talen en toch was hij nooit lang naar school geweest. Hij had iets prachtigs van zijn leven kunnen maken, maar de drank veranderde hem in een monster. Dat klinkt hard, maar zo is het. Toen ik het boek klaar had, was ik bang dat ik misschien té hard was geweest. Ik vreesde dat mijn moeder het er lastig mee zou hebben, maar toen ze het had gelezen, zei ze alleen: ‘Het is erg wat je hebt geschreven, maar de werkelijkheid was nog tien keer erger.'»

HUMO Je suggereert in het boek dat ook hij misschien homo was.
Verstreken
«Mijn moeder heeft hem eens - gekleed weliswaar - met een andere man in bed betrapt. Maar zij blijft erbij dat hij toch geen homo was.»

HUMO Was je bang ook in dat opzicht op hem te lijken?
Verstreken
«Neen, zo heb ik er nooit over gedacht. Maar opnieuw: in mijn onderbewuste misschien wel.»

HUMO Op je 17de had je nog een andere vieze ervaring, met een zanger die je niet bij naam noemt.
Verstreken
«Ik wil geen heksenjacht ontketenen, ook al ben ik er bijna 100 procent zeker van dat hij nog tientallen andere jongens hetzelfde heeft aangedaan. Hij maakte me wijs dat ik de hoofdrol in een buitenlandse film kon spelen, maar daarvoor moest hij naaktfoto's van me nemen. Dat is gebeurd, en toen heeft hij me ook in bad gelokt. Hij heeft me toen aangeraakt, maar ik was zo bang dat hij meteen merkte dat het niks zou worden en toen heeft hij zichzelf maar bevredigd. Een jaar later heeft hij nog eens geprobeerd me aan te randen.
»Ik heb getwijfeld of ik zijn naam zou noemen, maar ik doe het bewust niet, want die man heeft kinderen. Hen wil ik dat niet aandoen. En ik wil ook niet dat de pers gaat graven om zijn identiteit boven te spitten.»

HUMO Heeft ook die ervaring ervoor gezorgd dat je tot je 45ste maagd bent gebleven?
Verstreken
«Ongetwijfeld. De weinige keren dat ik de kans had om met een meisje of een vrouw naar bed te gaan, boezemde me dat angst in. Maar die schrik beheerste mijn leven niet. Integendeel. Ik was volledig opgeslokt door mijn werk en ik voelde ook weinig behoefte. Ook dát bestaat namelijk: aseksualiteit.»

HUMO Je zei eerder dat je opgewonden raakte van vrouwen: aseksueel was je dus niet.
Verstreken
«Neen, maar ik kon wel perfect gelukkig zijn zonder seks of relatie.»

HUMO Dat dacht je toen.
Verstreken
«Dat denk ik nog altijd. Ik was toen ook écht gelukkig.»

HUMO Er is je in de loop der jaren vaak gevraagd of je homo was.
Verstreken
«En ik heb altijd eerlijk ‘neen' geantwoord. Omdat ik het ook niet was: ik voelde niks voor mannen. Tot ik na het Songfestival in Dublin in 1997 per toeval in een homobar terechtkwam en een man met wie ik aan het praten was me plots kuste. Toen voelde ik voor het eerst iets. Het verwarde mij, maar ik heb het meteen opzijgeschoven. Pas jaren later begon ik me spontaan tot mannen aangetrokken te voelen.»

HUMO Als je zo laat het plezier van seks ontdekt, begin je dan aan een gigantische inhaalbeweging?
Verstreken
(lacht) «Ja, dus. Ik ben nog jong van hart, hè.»

HUMO Van hart wel, maar de rest? Je bent de 50 voorbij, je beste jaren heb je gemist.
Verstreken
(lacht) «Ik heb dat gevoel niet en ik ga het mezelf ook niet aanpraten. Gewoon: ervan genieten. Ik ben vrijgezel, dus dat kan. Het lijkt toch een beetje op je puberteit herbeleven. Of in mijn geval: je puberteit voor het eerst beleven. Ik heb die fase in mijn leven overgeslagen. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik 12 was en meteen voelde ik me enorm verantwoordelijk: ik vond dat ik de man in huis moest zijn. We hadden het echt niet breed - mijn vader betaalde geen alimentatie - dus zorgde ik er ook voor dat er geld binnenkwam. Ik werkte in de horeca, en met optredentjes in wedstrijden won ik prijzen die we anders nooit hadden kunnen betalen.»

Het nieuwe stigma

Seksuologe Rika Ponnet is ontroerd door het verhaal van Johan Verstreken en door zijn moed om het te vertellen. Eerst wil ze er liever niets over zeggen - ‘Dat doet hij zelf heel goed en verstandig'. Maar benadrukken dat Verstreken geen uitzondering is, wil ze wel graag. Er zijn echt wel meer mensen die gelukkig zijn zonder seks en die jarenlang niet weten of ze nu voor mannen of vrouwen vallen.
Rika Ponnet «Dat seksualiteit nu zo bespreekbaar is geworden, is natuurlijk geweldig, maar het belang ervan wordt fel overschat. Voor een grote groep mensen is seks, zelfs in een relatie, veel minder belangrijk dan onze maatschappij via haar media doet uitschijnen. Het is een nieuw soort van normering en stigmatisering: zonder seks kun je niet gelukkig zijn. Maar dat is dus niet waar.
»Dat je niet goed weet of je je nu tot mannen of vrouwen aangetrokken voelt, is ook niet vreemd. Aan het ene eind van het spectrum heb je hardcore heteroseksuelen en aan het andere eind zitten de hardcore homoseksuelen, mensen die het als kleuter al wisten, en in het midden heb je de echte biseksuelen. Maar daartussen zitten grote groepen voor wie het allemaal niet zo duidelijk is en bij wie het een hele tijd kan duren voor ze weten bij wie ze zich het best voelen.
»Dat het bij Johan Verstreken allemaal zo lang heeft geduurd, heeft natuurlijk te maken met de vreselijke dingen die hij - niet toevallig - net voor en tijdens zijn puberteit heeft meegemaakt. Hij zegt het zelf: hij heeft zijn puberteit overgeslagen. En dat zag je ook aan hem, uiterlijk bleef hij altijd een jongen, alsof hij versteend was. Hij moest op andere gebieden snel volwassen worden en zijn energie ging daar naartoe - moeder helpen, de man zijn in huis - waardoor zijn seksuele en relationele ontplooiing achterop bleef. Parentificatie heet dat in het jargon.
»Het was ook een overlevingsstrategie. Mensen wier vertrouwen al zwaar geschonden wordt in de eerste intieme relatie die ze ontwikkelen, en dat is die met hun ouders, reageren meestal op twee manieren: of ze storten zich op relaties, vaak de ene na de andere, of ze blijven er bewust van weg. Bij die laatste groep vind je vaak dertigers die nog altijd maagd zijn.
»Dus neen, zijn verhaal is niet zo uitzonderlijk. Maar dat hij het durft te vertellen, en dan nog op die open en serene manier, vind ik bewonderenswaardig.»