Lustziek of gewoon een vrijgevochten vrouw?

26 december 2013

Nymphomaniac, de nieuwe Lars Von Trier die dit weekend bij ons in avant-première gaat, wakkert het debat over nymfomanes aan. Nymfomane: pervers of een dubbele moraal? Kim Van De Perre (De Morgen) vraagt de mening van seksuologen Gabriël Van Damme en Rika Ponnet.

 

Weinig films die zo lang voor hun release al zo over de tongen gingen als de nieuwe Lars Von Trier. Het verhaal spreekt natuurlijk tot de verbeelding. Een man vindt een in een geslagen vrouw(Joe, gespeeld door actrice Charlotte Gainsbourg) in een steegje. Een van haar vele seksuele escapades met verschillende mannen is uit de hand gelopen. Wanneer hij haar mee naar huis neemt voor verzorging, vertelt ze hem over haar leven als nymfomane.
Nymphomaniac: de titel alleen al zal menig geïnteresseerden naar de cinema lokken, maar de term zelf is voer voor discussie. Want waar ligt de grens tussen een vrouw die van haar seksuele vrijheid geniet en een manzieke seksverslaafde? En: vanaf hoeveel bedpartners word je onherroepelijk als nymfomane bestempeld? Twintig? Vijftig? "Met aantal seksuele partners heeft het hoegenaamd niets te maken", stelt seksuoloog Gabriël Van Damme."
"We spreken van nymfomanie als iemand weerloos staat tegenover zijn seksuele driften. Als elke prikkel, zelfs een dans of oogcontact, moet eindigen in seksueel contact. De plaats en persoon spelen daarbij weinig rol. Kortom: als seks je hele leven gaat beheersen."

Gedateerd
In het handboek voor psychiaters werd hyperseksualiteit of nymfomanie geklasseerd onder de perversies. Al zien meer en meer seksuologen, zoals Van Damme, het eerder als een ontwikkelingsstoornis, vaak als gevolg van een trauma of afhankelijkheidsproblematiek. Nog anderen vinden dat de term helemaal nergens thuishoort. "Nymfomane is een cultuurbegrip, en bovendien volledig gedateerd", zegt seksuologe Rika Ponnet. "Het gaat terug naar een tijdperk waar vrouwen zeker niet te hard mochten laten merken
dat ze in seks geïnteresseerd waren, of het werd gelabeld als afwijkend gedrag."
Volgens de Franse dokter M.D.T. Bienville, die in 1775 een van de eerste, grootschalige onderzoeken deed naar de ‘vrouwenziekte', lag het delicate zenuwstelsel van de vrouw aan de basis van nymfomanie.
Alle vrouwen die te veel chocolade aten, onzuivere gedachten koesterden, seksueel getinte verhalen lazen of masturbeerden, liepen risico. Lange tijd pasten artsen de meest bizarre en zelfs ontstellende ‘remedies' toe: van bloedzuigers en ijskoude baden tot lavementen en zelfs het verwijderen van de clitoris. Want ook in de Victoriaanse negentiende eeuw moest een vrouw gelijk staan met puurheid en passieloosheid.
Recensenten wijzen na het zien van het eerste deel van de film, erop dat Van Trier geen vrouwonvriendelijke film heeft gemaakt. Zo doet de man die Joe opvangt er alles aan om haar gerust te stellen dat haar seksuele escapades zo erg niet zijn. Dat er niets is om haar voor te schamen. Los daar van wijst het gebruik van het woord nymfomane ook vandaag nog vaak op een stigma. Wordt het ook vandaag nog gebezigd voor vrouwen die met een redelijk aantal partners het bed hebben gedeeld. Net zoals slet, sloerie en hoer.
Ook al zijn er in de loop der jaren meer vrouw en nymfomane als een geuzennaam gaan dragen, zoals Catherine Men Valérie Tasso die boeken wijdden aan hun sekshonger en vele avonturen. "Er heerst nog steeds een dubbele moraal", zegt Ponnet. "Vaak zijn het zelfs vrouwen die dat mee in stand houden en elkaar corrigeren als er sprake is van zogezegd ‘sociaal onwenselijk gedrag'."Mannelijk seksueel gedrag wordt daar en tegen amper of niet genormeerd. Het feit dat de mannelijke tegenhanger voor nymfomanie, satyriasis, amper gekend is zegt veel. "Of de mannen met verschillende bedpartners worden casanova's genoemd. Maar voor vrouwen leeft nog het idee dat ze zich na x aantal partners schuldig moeten voelen, uit schrik voor afstraffing." Ook Joe in Nymphomaniac wordt geplaagd door schuldgevoelens en zelfhaat.
 
Ontmenselijking
Ponnet pleit dan ook voor een meer (gender)neutrale term als er sprake is van echt dwangmatig seksueel gedrag. "Seksverslaafd bijvoorbeeld: iets dat overigens meer voorkomt bij mannen dan bij vrouwen."
Hoeveel mensen zo'n dwangmatig gedrag vertonen is onduidelijk. Seksuoloog Van Damme ziet ze naar eigen zeggen niet elke week in zijn praktijk, "maar zeldzaam is het fenomeen evenmin". Seks is tegenwoordig overal voorhanden, slechts een muisklik van ons verwijderd.
Hoe een seksueel actieve vrouw of man van een seksverslaafde onderscheiden? Eenvoudig: van veel plezier is er in het laatste geval geen sprake meer. Vaak gaat het alleen nog om de ontlading. Volgens Ponnet vertrekt het niet zelden vanuit onzekerheid, een hang naar bevestiging en aandacht, maar eindigt het in een laag zelfbeeld. In een "ontmenselijking". Het beheerst je hele zijn en je hele leven. Je speelt er jobs en relaties door kwijt, loopt het risico om in gevaarlijke, zelfs gewelddadige situaties te belanden.
En er mogen dan wel behandelingen zijn, zoals psychotherapieen het vermijden van prikkels, het percentage dat hervalt is groot.