We zijn nog altijd even preuts als vroeger

19 juli 2015

In zomerse tijden van sandalen, shorts en bikinitopjes komen ook de emoties over ons blote lijf weer boven. Schaamte, trots, twijfel, angst. Hoe reageren we op ons eigen naakte lijf en dat van de ander? Vragen voor seksuologe Rika Ponnet. Artikel van Joanie de Rijke voor Het Laatste Nieuws.

 

Er zijn mensen die zich er niets van aantrekken. Of ze nu benen hebben als melkflessen en buiken als biertonnen; zodra de temperatuur buiten stijgt, tonen ze hun bloot vel onbekommerd aan de wereld. Maar het zijn uitzonderingen; de meesten hebben na een lange winter wat meer moeite om in het zomerse licht plots geconfronteerd te worden met hun eigen naaktheid. Want die drilbuik, knokige knieën of flubberarmen willen we liever niet delen met de rest van de mensheid. Omdat we ontzettend bezig zijn met de vraag wat de ander van ons denkt, of nog erger; zegt. Met een laagje kleding hebben we ons uiterlijk onder controle. Maar die valt weg zodra we in onze bikini of zwembroek rondwandelen. Plots voelen we ons kwetsbaar. En bekéken. Waarom zijn we toch zo verlegen over ons naakte lichaam?

"Het is vooral cultuurgebonden," zegt seksuologe Rika Ponnet. "We zijn het in dit deel van de wereld nu eenmaal niet gewend om je bloot lichaam te tonen. Meestal is het domweg te koud. Het voelt voor de meeste mensen iedere zomer opnieuw onwennig aan om plots met blote benen en armen over straat te gaan. Maar het heeft ook met sociale controle te maken. In onze eigen omgeving zijn we zeer kritisch over onszelf. We vinden al gauw dat we te veel tonen, dat die rok te kort is, dat decolleté te diep. Omdat we willen voldoen aan een bepaald beeld dat we naar de buitenwereld willen overbrengen. Maar gaan we op vakantie, dan blijken we ons dat plots allemaal niet meer aan te trekken. Kijk maar eens wat de mensen op een strand in een vreemd land van zichzelf laten zien, het is soms ontstellend. (lacht) Zodra de sociale controle wegvalt, durven we dus veel meer onszelf te zijn. Dat is ook wat vakantie voor ons betekent: vrijheid. Niets moet, we zijn ontspannen, het maakt allemaal niet meer uit. In mijn praktijk zei een man laatst dat hij tijdens de vakantie pas echt kon genieten van zijn vrouw, de rest van het jaar niet. Omdat ze tijdens het verlof niet bezig was met wat er allemaal zo nodig moet."

Dommer in bikini...
Op vakantie of niet, als we minder kleren aan hebben, gedragen we ons blijkbaar anders. Het beïnvloedt onze cognitieve vaardigheden, volgens de Amerikaanse psychologe Barbara Fredrickson. Raar maar waar: vrouwen in bikini bleken een wiskundetest minder goed af te leggen dan degenen in een dikke trui. Bij de mannen maakte het niet uit, ze scoorden even goed, wat ze ook droegen. Voelen we ons dan minder slim in bikini?
Rika Ponnet: "Ik kan me zeer goed voorstellen dat vrouwen in bikini minder goed scoren op zo'n test. Vrouwen worden in onze westerse cultuur veel meer op hun uiterlijk geëvalueerd dan mannen, dat is bekend. Dat beseffen vrouwen maar al te goed. Als je niet gewend bent om dagelijks in bikini te lopen, is het niet verwonderlijk dat je je op dat moment heel bewust bent van je eigen lichaam. Met alle bijbehorende onzekerheden. Die komen voort uit angst om veroordeeld of afgewezen te worden. In gewone kleding voel je je veiliger dus heb je meer energie en aandacht voor andere dingen, zoals een wiskundetest. Maar het heeft ook met een stukje biologie te maken, met seksualiteit. Je kunt je ook kwetsbaarder in bikini voelen als een man je bijvoorbeeld aanspreekt en je merkt dat hij je wel ziet zitten terwijl het andersom niet zo is. Vrouwen zijn zich enorm bewust van hun lichaam op zo'n moment. Van hoe mannen naar je kijken, je beoordelen, je wel of niet benaderen."

...maar wel gevoeliger
Het isniet zozeer dat we echt dommer zijn in bikini, maar het verandert wél hoe anderen naar ons kijken. Niet alleen beoordelen we elkaars lichaam in positieve of negatieve zin. Onderzoek wijst uit dat we naakte mensen minder als intellectuele wezens beschouwen dan geklede soortgenoten. Maar we nemen hun gevoelens en emoties dan weer wel serieus.
"Hoe meer aangekleed, hoe meer gecultiveerd," vindt Ponnet. "En dus ook: hoe minder kleding, hoe meer we de indruk hebben dat iemand op een basaal niveau functioneert. Zich met andere woorden meer laat leiden door zijn driften en emoties. Je kunt het uitvergroten. Daar is ook allemaal onderzoek naar gedaan. Zo vinden we iemand in short en slippers automatisch minder competent dan iemand in een pak met stropdas. We verbinden nu eenmaal bepaalde veronderstellingen aan een soort kleding."

(Te veel) bloot doodt lust
Erotiek zit hem in dat wat verborgen is, bedekt naakt is veel opwindender dan puur bloot. En te veel bloot werkt dan weer helemaal níet erotiserend. Geldt ook hier: overdaad schaadt?
Ponnet: "In bepaalde Afrikaanse landen lopen de vrouwen in blote borsten. Niemand die daar van opkijkt. Omdat borsten zo gewoon zijn, fixeren de mannen zich veel meer op de achterwerken van de vrouwen. Want die zijn wél bedekt. We vinden verborgen bloot veel aantrekkelijker omdat het de fantasie prikkelt. Want er valt nog iets te ontdekken, iets wat je maar te zien krijgt als je het verovert. Wanneer iedereen op straat met blote borsten loopt, wat valt er dan nog te veroveren? Dat is een van de gevolgen van de hyperseksualiteit in onze leefwereld. Door het enorme aanbod aan seks, vooral via internet, zien we tegenwoordig meer en meer seksuele moeheid. Seks is overal, op elk moment, op elke manier. Wie heel vaak naar porno of naar andere seksuele beelden kijkt, ervaart een gewenning. Op den duur heb je een steeds sterkere prikkel nodig. Te veel aanbod aan seksueel materiaal werkt dan lustdodend in plaats van lustopwekkend. Seksuologen zien een toename van zowel mannen als vrouwen die geen zin meer hebben in seks. Aan de andere kant zet die overdaad aan visueel materiaal ook een maatstaf. Waardoor mensen faalangst krijgen. Als je altijd geconfronteerd wordt met beelden van anderen die seksuele topprestaties leveren, is het niet raar dat je daar onzeker van wordt. Hetzelfde geldt voor de vrouwenbladen waar je perfecte modellen ziet. Dat creëert onzekerheid bij de meeste vrouwen. Maar ga eens naar het strand en je bent meteen gerust. Het werkt vaak opluchtend, al die doodgewone lijven met gebreken."

Brave breezersletjes
Veroorzaakt die overdaad aan seks stilaan niet de omgekeerde werking? Met andere woorden; is er een nieuwe preutsheid onder jongeren?
Ponnet: "We zijn altijd even preuts geweest. De laatste decennia horen we steeds meer over heel jonge meisjes die bij wijze van spreken gekleed gaan als halve prostituees. Maar dat uiterlijk stemt helemaal niet overeen met hun gedrag. Hun seksuele activiteiten en experimenten verschillen bijna niet met die van vrouwen van een paar generaties geleden. De leeftijd waarop jongeren seks hebben is wel íets gezakt maar dat is omdat ze tegenwoordig vroeger rijp zijn, meisjes krijgen onder andere eerder hun maandstonden. Maar het losbandige verhaal genre breezersletjes dat in de media de ronde deed, klopt niet. De grootste groep jongeren houdt er min of meer dezelfde seksuele normen en waarden op na als een aantal decennia geleden. En denkt ook hetzelfde over naakt. Het lijkt alsof we allemaal meer in die seksualisering evolueren maar het gedrag van mensen op dat vlak verandert niet zo snel. Want het is een onderdeel van de essentie van ons menszijn. De mechanismes van een partner uitkiezen en voortplanting zijn duurzaam en hardnekkig en niet onderhevig aan korte evoluties en trends."

Schaamte is aangeleerd
Verdwijnt ook de schaamte over onze eigen naaktheid als er sprake is van gewenning? Jawel, zo blijkt. In Engeland lieten ze 8 mensen zonder enige nudistenervaring in hun blootje allerlei experimenten uitvoeren. Na 2 dagen waren ze er al zo aan gewend dat ze ongegeneerd met elkaar een glaasje dronken terwijl ze gezellig over koetjes en kalfjes keuvelden.
"Schaamte is iets dat we hebben aangeleerd," benadrukt Ponnet. "Bij kinderen ontstaat het schaamtegevoel rond de 6 à 7 jaar. Op dat moment worden ze zich bewust van bepaalde gedragscodes, van wat wel en niet hoort en hoe anderen je bekijken. Bij jongere kinderen is dat totaal niet het geval. Als je die onbekommerd op het strand ziet rondrennen, zie je eigenlijk de ultieme vrijheid. Die verleren we bij het ouder worden. Net dat verklaart het succes van nudistenkampen. Die spreken altijd over vrijheid. Dat gaat niet over het wegvallen van dat kleine stukje textiel, het gaat om de vrijheid in je hoofd. Dat je je naakt tussen de mensen begeeft zonder schaamte, zonder verlegenheid. Dat is een hele overwinning."