Ben je een femcel? Zet dan je stekels niet op!

Zegt de term je iets? Het is de afkorting van ‘involuntary celibate' (ongewild celibatair, red.) én een onlinecommunity van misnoegde mannen die hun onvermogen om een relatie te hebben bij de vrouw leggen. “Vrouwen zijn te veeleisend. Daardoor vallen incels uit de boot”, zeggen zij. “Ze hekelen het feit dat vrouwen ‘niet meer weten hoe zich te gedragen' of te assertief of kritisch zijn”, zegt seksuologe en relatiebemiddelaar Rika Ponnet. “Maar waar het écht om draait, is hun onkunde om tot verbinding te komen.”

Femcels zijn dan weer de vrouwelijke tegenhangers van incels: dames die ongewild single zijn. Zo noemen ze zichzelf al sinds 2004 op het internet, maar de term duikt de jongste tijd steeds vaker op – onder meer op sociale media zoals videoapp TikTok, waar de hashtag #femcel maar liefst 756 miljoen views heeft. Wat plaagt die single vrouwen oftewel ‘femcels' die alsmaar talrijker zijn?

Seksuologe Rika Ponnet herkent de frustraties waar femcels mee worstelen: ze ziet hun zelfhaat ook terug in haar praktijk. “Ik kreeg heel wat vrouwen over de vloer die voor de spiegel staan en denken: wat een lelijk wijf. Ze wijzen zichzelf af omdat ze niet aan ‘het mannenideaal' beantwoorden. Onze beeldcultuur omarmt wel steeds vaker zwaardere, oudere en gekleurde lichamen, maar er blijft nog heel wat werk aan de winkel.”

Femcels zoeken ook net als incels steun in controle. “Denk aan vrouwen die master na master behalen en dan schermen met ‘mannen willen geen hoogopgeleide vrouw'. Dat is een manier om hun kwetsbaarheid te camoufleren. Bij femcels en incels zien we een gelijkaardige ontwikkeling: ze hebben allebei weinig ervaring op vlak van relaties, in welke vorm dan ook.”

Want de basis voor je latere liefdesrelaties leg je in vriendschappen, zegt Ponnet. En je prille tienerjaren zijn daarbij cruciaal. “Dan stel je je voor het eerst open voor de blik van anderen. Je leert dat je niet onvoorwaardelijk aanvaard wordt en dat je zelf verantwoordelijkheid draagt. Je leert begrijpen wat nodig is om tot verbinding te komen en ontdekt wat afwijzing met je doet.”

“Dat proces is een belangrijke leerschool. Wie het niet doormaakt, zal later moeilijk in de intimiteit van liefdesrelaties kunnen stappen. In de liefde krijg je sowieso met afwijzing te maken. Wie niet geleerd heeft om daarmee om te gaan, zet stekels op en trekt zich terug.”

Veel incels en femcels hebben ook een pestverleden of werden in hun jonge jaren buitengesloten, zegt Ponnet. Het resultaat is altijd hetzelfde: de slachtoffers voelen zich niet liefdeswaardig. Het zet een patroon in gang dat het slachtoffer zijn hele leven met zich meedraagt.

“De eerste aandrang is: ‘Ik vertrouw de ander niet, tot het tegendeel bewezen is.'” Sommige pestslachtoffers doen er dan weer alles aan om toch contact te maken en worden erg pleasend. “Dat werkt, maar het zorgt niet voor de meest gezonde relaties.”

Naast vriendschappen kan ook de relatie met de ouders een rol spelen. “Tieners moeten niet onder moeders rok blijven hangen, maar zich ontplooien en connecties aangaan. Tijdens de puberteit vergroot de afstand tot de ouders. Een gezond en belangrijk proces. Bij ongewild single vrouwen zien we dat die individualisatiefase vaker dan gemiddeld niet goed verliep en dat de band met de ouders te eng is.”

Een extra struikelblok voor vrouwen in het aangaan van een relatie blijkt hun eigen vrouwelijkheid. “Velen kleden zich onopvallend, alsof ze niet gezien willen worden. Het spel van aantrekken en behagen vinden ze oncomfortabel. ‘Vrouwen moeten mannen niet behagen', zeggen ze dan. Of: ‘Dat is niet meer van deze tijd'.”

“Maar de kracht van behagen en verleiden wordt vaak onderkend. In het verleidingsspel toon je jezelf als seksueel wezen. Dat vergt kwetsbaarheid en daar botsen velen op. Uit angst voor afwijzing weigeren ze die vrouwelijkheid toe te laten. Maar als je bij de andere binnen wil geraken, helpt het niet om een muur te gaan bouwen.”

Relaties anno 2023 zijn ook veel complexer en veeleisender geworden. “Ergens hebben incels en femcels een punt”, vindt Ponnet. “Vroeger wist je als man of vrouw perfect wat van jou verwacht werd. Veel vrouwen waren blij met een betrouwbare man die goed zijn boterham verdiende.”

“Vandaag verwachten we dat onze partner onze psychologische, intellectuele en seksuele behoeftes vervult. Wie weinig relationele ervaring heeft of niet goed is in het opbouwen van connectie heeft het moeilijker. Ik begrijp dat zulke mensen zich afgewezen voelen.”

Toch betekent dat gebrek aan relationele skills geen kruis voor het leven. “Je kan belangrijke ontwikkelingsfases op latere leeftijd inhalen. Maar je moet erdoorheen. Daar wringt het schoentje soms, want de verwachtingen zijn vaak torenhoog. Een relatie moet meteen de juiste zijn.”

“Zeker bij dertigers met een tikkende biologische klok kan dat voor paniek zorgen. Een eerste verliefdheid toelaten is al een grote eerste stap. Een eerste liefde versterkt je zelfwaardegevoel, ook al duurt de relatie niet lang. Het leert je wat je wil in de liefde, hoe je vertrouwen geeft en controle loslaat. Zodra ze zich durven open te stellen en voelen dat de ander hen erkent, zijn velen vertrokken.”